LIGJ Nr.7850, datë 29.7.1994 KODI CIVIL I REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË

LIGJ

Nr.7850, datë 29.7.1994

 

KODI CIVIL I REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË

 

Në mbështet­je të nen­it 16 të ligjit nr.7491, datë 29.4.1991 “Për dis­poz­i­tat krye­sore kushtetuese”, me propoz­im të Këshillit të Min­is­trave,

 

KUVENDI POPULLOR

I REPUBLIKËS SË SHQIPËRISË

 

VENDOSI:

 

PJESA I

 

PJESA E PËRGJITHSHME

 

TITULLI I

SUBJEKTET E SË DREJTËS CIVILE

 

KREU I

PERSONAT FIZIKë

 

A. Zotësia juridike

Neni 1

 

Çdo per­son fizik gëzon zotësi të plotë e të barabartë për të pasur të drej­ta dhe detyrime civile, bren­da kufi­jve të cak­tu­ar me ligj.

 

Neni 2

 

Zotësia juridike fil­lon me lind­jen e per­son­it gjal­lë dhe mbaron me vdek­jen e tij. Fëmi­ja kur lind i gjal­lë gëzon zotësi juridike që nga koha e zënies.

 

Neni 3

 

Të hua­jt gëzo­jnë po ato të drej­ta e detyrime që u nji­hen shte­tasve shqip­tarë, përveç për­jash­timeve të cak­tu­ara me ligj.

 

Neni 4

 

Per­son­it fizik nuk mund t’i kufi­zo­hen të drej­tat civile, përveç për­jash­timeve të cak­tu­ara me ligj.

Vepri­mi juridik që kufi­zon zotës­inë juridike të një per­soni fizik, është i pavlef­shëm.

 

B. E drej­ta e emrit

Neni 5

 

Çdo per­son fizik ka të drejtën dhe detyrim­in të ketë emrin dhe mbiem­rin e tij që i vihen sipas ligjit. Per­soni, të cilit i moho­het e drej­ta e për­dorim­it të tyre ose cëno­het nga për­dori­mi që të tjerët i bëjnë padrejtë­sisht, mund të kërko­jë në gjykatë për­dorim­in e emrit ose të mbiem­rit të vet, pushimin e cenim­it, si dhe shpër­blim­in e dëmit përkatës.

Kjo kërkesë mund të paraqitet edhe nga per­sona që, ndonëse nuk mba­jnë emrin ose mbiem­rin e cen­uar, apo të për­dorur padrejtë­sisht, kanë intere­sa famil­jare të den­ja për t’ u mbro­j­tur.

Gjyka­ta kur pra­non pad­inë urd­hëron botimin e vendim­it në Fle­toren Zyrtare. Me kërkesën e paditësit gjyka­ta mund të urd­hëro­jë botimin e vendim­it të saj edhe në gaze­ta të tjera. Pseudon­i­mi i për­dorur nga per­soni fizik gëzon të njëjtën mbro­jt­je.

C. Zotësia për të vepru­ar

Neni 6

 

Per­son­it, kur mbush moshën tetëm­bëd­hjetë vjeç, i lind zotësia e plotë që me veprimet e tij të fito­jë të drej­ta dhe të mar­rë  për­sipër detyrime civile.

Zotës­inë e plotë për të vepru­ar e fiton me anë të martesës edhe gru­a­ja që nuk ka mbushur moshën tetëm­bëd­hjetë vjeç. Ajo nuk e hum­bet këtë zotësi edhe kur marte­sa është deklaru­ar e pavlef­shme ose është zgjid­hur para se të mbushë moshën tetëm­bëd­hjetë vjeç.

 

Neni 7

 

I mituri, që ka mbushur moshën katërm­bëd­hjetë vjeç, mund të krye­jë veprime juridike vetëm me pëlqimin e mëparshëm të për­faqë­sue­sit të tij ligjor. Megjithatë ai mund të bëjë pjesë në orga­ni­za­ta shoqërore, të dispono­jë atë që fiton me punën e tij, të depoz­i­to­jë kur­simet dhe t’i dispono­jë vetë këto depozi­ta.

 

Neni 8

 

I mituri që nuk ka mbushur moshën katërm­bëd­hjetë vjeç, është i pazoti për të vepru­ar. Ai mund të krye­jë veprime juridike që i për­sh­tat­en moshës së tij dhe që përm­bushen aty për aty, si dhe veprime juridike që i sjellin dobi pa asnjë kundër­sh­për­blim. Veprimet e tjera juridike i kryen në emër të tij për­faqë­sue­si ligjor.

 

Neni 9

 

Të mitu­rit me moshë katërm­bëd­hjetë vjeç deri në tetëm­bëd­hjetëv­jeç, i cili është i pazoti të kujde­set për punën e tij për shkak sëmund­jesh psiqike ose zhvil­li­mi të metë men­dor, mund t’i hiqet zotësia për të kry­er veprime juridike me vendim të gjykatës. Këto veprime mund të kry­hen vetëm nëpër­m­jet për­faqë­sue­sit të tij ligjor.

 

Neni 10

 

Per­son­it mad­hor, që për shkak sëmund­je­je psiqike ose zhvil­li­mi të metë men­dor, është tërë­sisht ose pjesër­isht i pazoti të kujde­set për punët e tij, mund t’i hiqet ose kufi­zo­het zotësia për të kry­er  veprime juridike me vendim të gjykatës.

 

Neni 11

 

Vepri­mi juridik që kufi­zon zotës­inë për të vepru­ar është i pavlef­shëm.

 

Ç. Ban­i­mi dhe qën­dri­mi

Neni 12

 

Ban­i­mi është ven­di ku per­soni, për shkak të punës apo të shër­bim­it të përher­shëm, të ndod­hjes së pasurisë apo të real­izim­it të intere­save të veta, qën­dron zakon­isht ose të shumtën e kohës.

Çdo per­son mad­hor ka të drejtë të cak­to­jë lirisht vend­ba­n­imin e tij.

Per­soni nuk mund të ketë njëko­hë­sisht me shumë se një vend­ban­im.

Kjo dis­poz­itë nuk zba­to­het për vend­ba­n­imin e veprim­tarisë së treg­tar­it.

 

Neni 13

 

I mituri që nuk ka mbushur moshën katërm­bëd­hjetë vjeç, ka për ban­im atë të prindërve të tij.

Kur prindërit kanë banime të ndryshme, fëmi­ja e tyre nën katërm­bëd­hjetë vjeç ka për ban­im atë të prindit pranë të cilit jeton.

Per­soni të cilit i është hequr zotësia për të vepru­ar dhe fëmi­jët nën kujdestari kanë për ban­im atë të për­faqë­sue­sit të tyre ligjor.

 

Neni 14

 

Vendqën­dri­mi i per­son­it është ven­di ku ai ndod­het për të kry­er punë ose detyra të cak­tu­ara, për të vazh­d­uar një shkol­lë ose kurs të cak­tu­ar, për t’u mjekuar, për të vua­j­tur një dën­im penal, dhe për raste të tjera të kësaj natyre.

 

D. Shpall­ja e zhduk­jes dhe e vdek­jes së një per­soni

Neni 15

 

Per­soni që mungon nga ven­di i banim­it ose i vendqën­drim­it të fun­dit të tij dhe për të cilin nuk ka lajme për më shumë se dy vjet, me kërkesën e çdo të intere­suari mund të shpal­let i zhdukur me vendim të gjykatës.

Kur dita e lajmeve të fun­dit nuk mund të cak­to­het, afati i mësipërm fil­lon nga dita e parë e mua­jit pasard­hës në të cilin janë mar­rë lajmet e fun­dit. Kur mua­ji nuk mund të cak­to­het, afati fil­lon nga dita 1 janar e vitit të mëpasëm.

 

Neni 16

 

Me shpall­jen e zhduk­jes së një per­soni, për admin­istrim­in e pasurisë së tij cak­to­het një kujdestar.

Vendi­mi i gjykatës, me të cilin një per­son është shpal­lur i zhdukur, boto­het në Fle­toren Zyrtare dhe i dër­go­het për regjistrim zyrës përkatëse të gjend­jes civile.

 

 

 

 

 

Neni 17

 

Per­soni që është shpal­lur i zhdukur, me kërkesën e çdo të intere­suari, mund të shpal­let i vdekur me vendim të gjykatës, kur kanë kalu­ar pa patur lajme katër vjet nga dita që është shpal­lur i zhdukur.

 

Neni 18

 

Per­soni që ka hum­bur gjatë veprimeve luftarake dhe kjo hum­b­je vërte­to­het nga organet kom­pe­tente ushtarake, në rast se kanë kalu­ar pa patur lajme dy vjet, nga dita që ka hyrë në fuqi mar­rëvesh­ja e paqes ose tre vjet nga mbari­mi i veprimeve luftarake, mund të shpal­let i vdekur me vendim të gjykatës, pa qenë nevo­ja të shpal­let më parë i zhdukur.

 

Neni 19

 

Per­soni që ka hum­bur gjatë një fatke­qësie naty­rore ose në rrethana që bëjnë të beso­het se ka vdekur, mund të shpal­let si i tillë me vendim të gjykatës, kur kanë kalu­ar pa patur lajme dy vjet nga dita që ka ngjarë fatke­qësia, pa qenë e nevo­jshme të shpal­let më parë i zhdukur.

Kur nuk cak­to­het dita në të cilën ka ndod­hur fatke­qësia, afati dy vjeçar fil­lon nga dita e parë e mua­jit që vjen pas atij në të cilin ka ndod­hur fatke­qësia dhe, kur nuk mund të cak­to­het as mua­ji, afati fil­lon nga dita e parë e mua­jit janar të vitit të mëpasëm.

 

Neni 20

 

Kur dy ose më shumë per­sona kanë vdekur dhe nuk mund të provo­het kush prej tyre ka vdekur më parë, për efek­te juridike, quhet se të gjithë kanë vdekur në një kohë.

 

Neni 21

 

Kur shpal­let vdek­ja e një per­soni të zhdukur, cak­to­het dita se kur ka ngjarë ajo. Kur kjo ditë nuk është e mundur të vërte­to­het me sak­tësi, gjyka­ta e cak­ton atë sipas rreg­ullave të parashikuara në nenet e këtij Kodi.

Me kërkesën e çdo të intere­suari, gjyka­ta që ka dhënë vendimin, mund të ndrysho­jë datën e vdek­jes, kur vërte­to­het se per­soni ka vdekur në një ditë tjetër.

 

Neni 22

 

Vdek­ja e shpal­lur me vendim të gjykatës bara­zo­het në të gjitha paso­jat juridike me vdek­jen e vërtetë.

Vendi­mi i gjykatës me të cilin një per­son është shpal­lur i vdekur, boto­het në Fle­toren Zyrtare dhe i dër­go­het për regjistrim zyrës përkatëse të gjend­jes civile.

 

Neni 23

 

Kur per­soni që është shpal­lur i vdekur del se është i gjal­lë, me kërkesën e tij ose të çdo të intere­suari, vendi­mi prishet nga   gjyka­ta që e ka dhënë.

Per­soni që del se është gjal­lë ka të drejtë të kërko­jë pasur­inë e tij dhe pasur­inë e fitu­ar me anë të saj, qoftë edhe nga per­son­at e tretë që e kanë fitu­ar nga ata, të cilëve u ka kalu­ar kjo pasuri për shkak të deklarim­it të vdek­jes së tij, në kufi­jtë dhe kushtet e parashikuara nga ky Kod e nga Kodi i Famil­jes.

KREU II

 

PERSONAT JURIDIKë

 

A. Dis­pozi­ta të përgjithshme

 

Përm­ba­jt­ja e per­son­it juridik

Neni 24

 

Per­son­at juridikë janë pub­likë dhe pri­vatë.

 

Neni 25

 

Per­sona juridikë pub­likë janë insti­tu­cionet e ndër­mar­rjet shtetërore, që finan­co­hen vetë ose nga bux­heti i shtetit, si dhe entet e tjera pub­like të njo­hu­ra nga ligji si per­son juridik.

Insti­tu­cionet dhe entet shtetërore, që nuk ndjekin qël­lime ekonomike, nuk regjistro­hen.

 

Neni 26

 

Per­sona juridikë pri­vatë janë shoqëritë, shoqatat, fon­da­cionet dhe entet e tjera me karak­ter pri­vat, të cilat e fito­jnë  per­son­alitetin juridik në mënyrën e cak­tu­ar nga ligji.

 

Emri i per­son­it juridik

Neni 27

 

Per­soni juridik ka emrin e tij të plotë dhe të shkur­tu­ar. Emri i çdo shoqërie ose orga­ni­zate tjetër që zhvil­lon veprim­tari  ekonomike është fir­ma e saj, e cila duhet të shpre­hë sido­mos qël­lim­in e kësaj veprim­tarie.

 

Qen­dra e per­son­it juridik

Neni 28

 

Per­soni juridik ka qen­drën atje ku ndod­het organi drejtues i tij, përveç kur në statut ose në aktin e kri­jim­it është parashikuar ndryshe.

 

Zotësia e per­son­it juridik

Neni 29

 

Per­soni juridik ka zotësi të fito­jë të drej­ta dhe të mar­rë për­sipër detyrime civile që nga çasti i kri­jim­it të tij dhe, kur ligji parashikon se duhet të regjistro­het, që nga çasti i regjistrim­it.

 

Neni 30

 

Per­soni juridik mund të krye­jë çdo veprim juridik të lejuar në ligj, në aktin e kri­jim­it ose në statut.

 

Neni 31

 

Per­soni juridik vepron me anë të organ­eve të veta të parashikuara në ligj, në aktin e kri­jim­it ose në statut, të cilët shpre­hin vull­netin e tij.

Veprimet juridike të kry­era nga organet e per­son­it juridik, bren­da kom­pe­ten­cave të tyre, quhen si të kry­era nga vetë per­soni juridik.

 

Përgjegjësia e per­son­it juridik

Neni 32

 

Per­soni juridik është përgjegjës për dëmet e shkak­tu­ara nga organet e tij gjatë përm­bush­jes së detyrave të tyre.

Per­soni juridik përgjig­jet për detyrimet e tij bren­da kufi­jve të pasurisë së tij. Per­son­at që kanë vepru­ar me cilës­inë e organ­it të per­son­it juridik, kanë përgjegjësi vet­jake për shpër­blim­in e   dëmeve që janë shkak­tu­ar për fajin e tyre.

 

Neni 33

 

Shteti dhe per­son­at juridikë shtetërorë nuk përgjig­jen për detyrimet e njëri-tjetrit, përveç kur kjo është pran­uar prej tyre ose është parashikuar shpre­himisht në ligj.

 

Mbari­mi i per­son­it juridik

Neni 34

 

Per­soni juridik mbaron sipas mënyrës së cak­tu­ar në aktin e kri­jim­it, në statut ose në ligj.

 

Neni 35

 

Me mbarim­in, per­soni juridik pushon veprim­tar­inë e tij dhe  vihet në likuidim.

 

Neni 36

 

Kali­mi i të drej­tave dhe detyrimeve në rast mbari­mi të per­son­it juridik, për të cilin kërko­het regjistri­mi, sjell paso­ja nga koha e regjistrim­it.

Kur nuk kërko­het regjistri­mi, kali­mi i të drej­tave dhe i detyrimeve në rastet e parashikuara nga para­grafi i mësipërm, sjell paso­ja nga koha e mira­tim­it të bilancit përkatës, në mënyrën që parashiko­het në ligj, nga organi përkatës që e ka kri­juar ose në statut.

Likuidi­mi i per­son­it juridik

Neni 37

 

Likuidi­mi i per­son­it juridik që ka mbaru­ar bëhet me real­iz­imin e të drej­tave dhe pag­imin e detyrimeve nga likuida­torë të cak­tu­ar nga organi që ka ven­do­sur mbarim­in e tij.

Komi­sioni bën likuidimin sipas dis­poz­i­tave ligjore përkatëse, statu­tit ose aktit të theme­lim­it.

 

Neni 38

 

Kur per­soni juridik mbaron për shkak se ka zhvil­lu­ar veprim­tari të kundërligjshme, pasuria e mbe­tur pas likuidim­it i kalon shtetit.

Likuidi­mi i per­son­it juridik që fal­i­men­ton rreg­ul­lo­het me ligj.

 

 

 

B. Shoqatat

 

Kri­ji­mi i shoqatave

Neni 39

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 1)

 

Shoqa­ta është per­son juridik që kri­jo­het me vull­netin e lirë të pesë ose më shumë per­son­ave fizikë ose jo më pak se dy per­son­ave juridikë që ndjekin një qël­lim të cak­tu­ar, të ligjshëm, në të mirë dhe në interes të pub­likut ose të anë­tarëve të saj.

 

Neni 39/1

(Shtu­ar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001 neni 2)

 

Shoqa­ta ka të drejtë të ketë në pronësi pasuri të lua­jt­shme dhe të palu­a­jt­shme, të real­i­zo­jë të ard­hu­ra nëpër­m­jet admin­istrim­it të këtyre pasurive, si dhe ushtrim­it të veprim­tarive të tjera, në për­puth­je me ligjin dhe me qël­lim­in e objek­tin e veprim­tarisë së shoqatës, të parashikuar në statutin e saj.

Të ard­hu­rat e real­izuara nga shoqa­ta duhet të për­doren vetëm për real­iz­imin e veprim­tarive që parashiko­hen në qël­lim­in dhe objek­tin e veprim­tarisë së parashikuar në statutin e saj.

Nuk lejo­het që shoqa­ta të krye­jë veprim­tari fitim­prurëse.

 

Neni 40

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 3)

 

Akti për kri­jimin e shoqatës, me kërkesë të themeluesve të saj, regjistro­het në gjykatë.

Rreg­ul­lat për orga­niz­imin e funk­sion­imin e shoqatës për­cak­to­hen në statutin e saj, i cili duhet të har­to­het me shkrim dhe të përm­ba­jë sido­mos:

a) emrin dhe qël­lim­in e shoqatës, qën­drën e saj dhe ter­ri­torin në të cilin do të zhvil­lo­jë veprim­tar­inë e vet;

b) kushtet e pra­nim­it dhe të largim­it të anë­tarëve, si dhe të drej­tat dhe detyrat e tyre;

c) organet drejtuese të shoqatës, mënyrën e formim­it dhe  kom­pe­ten­cat e tyre;

ç) afatet, mënyrën e thirrjes dhe kom­pe­ten­cat e mbled­hjeve të përgjithshme dhe të del­e­gatëve;

d) burim­in e mjeteve mate­ri­ale të saj, si dhe kon­tributet apo kuo­tat që duhet të japë çdo anë­tar;

dh) mënyrën e ndryshim­it të statu­tit dhe të mbarim­it të  shoqatës.

Neni 41

(Ndryshuar para­grafi i parë me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 4)

 

Shoqa­ta themelo­het nga mbled­h­ja e themeluesve, në të cilën mira­to­het statu­ti dhe zgjid­hen organet drejtuese të saj. Shoqa­ta, me kërkesën e saj, regjistro­het në gjykatë sipas mënyrës së parashikuar në ligj.

Gjyka­ta kon­trol­lon pajtuesh­mërinë e statu­tit me ligjin.

 

 

 

 

 

Neni 42

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 5)

 

Shoqa­ta fiton cilës­inë e per­son­it juridik nga dita e regjistrim­it të saj në gjykatë. Deri në ditën e regjistrim­it, themelue­sit e shoqatës mund të krye­jnë veprimet që janë të nevo­jshme për theme­lim­in dhe përm­bush­jen e kushteve për regjistrim­in e saj.

 

Neni 43

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 6)

 

Shoqa­ta ka të drejtë të themelo­jë degë të saj kudo ku ajo e çmon të arsyeshme, për të real­izuar qël­lim­in dhe objek­tin e veprim­tarisë së shoqatës.

 

Neni 43/1

(shtu­ar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 7)

 

Rastet dhe mënyrat e mbikëqyr­jes së veprim­tarisë së shoqatave nga organet kom­pe­tente shtetërore parashiko­hen shpre­himisht në ligj.

Orga­niz­i­mi i shoqatës

Neni 44

 

Mbled­h­ja e përgjithshme e anë­tarëve ose e për­faqë­suesve të tyre, është organi më i lartë i shoqatës.

Ajo thirret nga organi drejtues, sipas dis­poz­i­tave përkatëse të statu­tit, si dhe kur e kërkon një e pes­ta e anë­tarëve.

 

Neni 45

 

Mbled­h­ja e përgjithshme ven­dos për pra­n­imin ose për­jash­timin e anë­tarëve dhe për çdo çësht­je tjetër, që nuk është lënë në kom­pe­tencën e ndon­jë organi tjetër të shoqatës.

Ajo ushtron posaçër­isht mbikëqyr­jen mbi të ard­hu­rat dhe veprimet e shoqatës, si dhe mbi objek­tet pasurore të saj.

 

Neni 46

(Ndryshuar para­grafi i dytë  dhe shtu­ar para­grafi i tretë

me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 8)

 

Të gjithë anë­tarët e shoqatës kanë të drejtë vote të barabartë në mbled­hjen e përgjithshme.

Anë­tari i shoqatës nuk merr pjesë në disku­tim dhe votim në rastet kur vetë ose bashkëshorti, fëmi­jët, gjinia a krushqia e tij janë në kon­flikt intere­sash me shoqatën, lid­hur me një çësht­je të ren­dit të ditës.

Mira­to­hen me shu­micën e të gjithë anë­tarëve të shoqatës vendimet për ndryshimin e statu­tit dhe për shpërn­dar­jen e shoqatës, përveç kur në statut parashiko­het një shu­micë më e lartë voti­mi.

 

Neni 47

 

Organi drejtues ka të drejtën dhe detyrën të kujde­set për intere­sat e shoqatës, t’i mbro­jë ato, si dhe të për­faqë­so­jë shoqatën sipas kom­pe­ten­cave që i janë dhënë nga statu­ti.

Antarësia në shoqatë

Neni 48

 

Pra­n­i­mi i anë­tarëve të rinj, që përm­bushin kushtet e nevo­jshme, mund të lejo­het në çdo kohë.

E drej­ta për të dhënë dorëhe­q­jen është e garan­tu­ar, por me kusht që të jetë paraqi­tur së paku gjashtë muaj para mbarim­it të vitit kalen­darik ose bren­da afatit të parashikuar në statut.

 

Neni 49

 

E drej­ta e anë­tarë­sisë në shoqatë nuk mund të tjetër­so­het dhe as të kalo­het me anë trashëgimie.

 

Neni 50

(Ndryshuar para­grafi i parë me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 9)

 

Anë­tari, që largo­het ose për­jash­to­het nga shoqa­ta, përgjig­jet për detyrimet e saj ndaj të tretëve deri në çastin e largim­it të tij dhe nuk ka të drej­ta mbi pasuritë e lua­jt­shme dhe të palu­a­jt­shme të saj.

Ata kanë detyrën të derd­hin kuo­tat për kohën gjatë së cilës kanë bërë pjesë në shoqatë.

 

Neni 51

 

Çdo anë­tar ka të drejtë të kundër­sh­to­jë në gjykatën kom­pe­tente vendimet e shoqatës që vijnë në kundër­sh­tim me ligjin ose me statutin.

Ky kundër­sh­tim mund të bëhet bren­da një mua­ji nga dita kur anë­tari ka mar­rë njof­timin për atë vendim.

Shpërn­dar­ja

Neni 52

(rifor­mu­lu­ar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 10)

 

Shpërn­dar­ja e shoqatës bëhet:

a) me vendim të mbled­hjes së përgjithshme të anë­tarëve të saj;

b) kur num­ri i anë­tarëve është nën num­rin min­i­mal të cak­tu­ar në këtë Kod ose në statut;

c) kur qël­li­mi i shoqatës është përm­bushur ose nuk mund të përm­bushet më;

ç) kur vërte­to­het se shoqa­ta ka ushtru­ar veprim­tari të kundërligjshme;

d) në raste të tjera të parashikuara nga ligji.

Gjyka­ta, në rastet e parashikuara në ligj, mund të ven­dosë shpërn­dar­jen e shoqatës, me kërkesë të çdo anë­tari të shoqatës, të organ­eve vendim­mar­rëse të saj, si dhe të organ­eve kom­pe­tente shtetërore.

 

Neni 53

(Ndryshuar me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 11)

 

Kur ven­doset shpërn­dar­ja e shoqatës, ajo vihet në likuidim dhe çregjistro­het sipas rreg­ullave të parashikuara në ligj.

 

 

 

Neni 53/1

(Shtu­ar me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 12)

 

Gjyka­ta, pasi të ketë mar­rë mendimin e sub­jek­tit që ka kërkuar shpërn­dar­jen e shoqatës, ven­dos për des­tin­imin e pasurisë që mbetet pas shpërn­dar­jes së saj, në për­puth­je me rreg­ul­lat e parashikuara në statut, si dhe duke pasur parasysh des­ti­na­cionin e tyre dhe qël­lim­in themelor për të cilin është themelu­ar shoqa­ta.

 

C. Fon­da­cionet

 

Mënyra e kri­jim­it

Neni 54

(Ndryshuar me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 13)

 

Fon­da­cioni është per­son juridik pa anë­tarësi që ka për objekt arrit­jen e një qël­li­mi të ligjshëm me anë të des­tinim­it të pasurisë në të mirë dhe interes të pub­likut.

 

Neni 55

(Ndryshuar para­grafi i parë me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 14)

 

Fon­da­cionet kri­jo­hen nga per­sona fizikë ose juridikë me akt note­tial ose me tes­ta­ment. Akti për kri­jimin e fon­da­cionit, me kërkesë të themeluesve të tij, regjistro­het në gjykatë.

Në aktin e kri­jim­it për­cak­to­hen sido­mos emrat e themeluesve, qël­li­mi i fon­da­cionit, për­bërësit e pasurisë (para, letra me vlerë, ose sende të lua­jt­shme dhe të palu­a­jt­shme), burimet dhe mënyra e financim­it, organet drejtuese, kom­pe­ten­cat e tyre, si dhe emrat e anë­tarëve të admin­is­tratës.

 

Neni 56

(Ndryshuar me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 15)

 

Fon­da­cioni fiton cilës­inë e per­son­it juridik që nga dita e regjistrim­it në gjykatë. Deri në ditën e regjistrim­it, themelue­sit e fon­da­cionit ose ekzeku­tori i tes­ta­men­tit mund të krye­jnë veprimet që janë të nevo­jshme për theme­lim­in dhe përm­bush­jen e kushteve për regjistrim­in e tij.

 

Neni 56/1

(Shtu­ar me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 16)

 

Fon­da­cioni ka të drejtë të ketë në pronësi pasuri të lua­jt­shme dhe të palu­a­jt­shme, të real­i­zo­jë të ard­hu­ra nëpër­m­jet admin­istrim­it të këtyre pasurive, si dhe ushtrim­it të veprim­tarive të tjera, në për­puth­je me ligjin dhe qël­lim­in e objek­tin e veprim­tarive të parashikuara në statutin e fon­da­cionit.

Të ard­hu­rat e real­izuara nga fon­da­cioni duhet të për­doren vetëm për real­iz­imin e veprim­tarive që parashiko­hen në qël­lim­in dhe objek­tin e veprim­tarisë së parashikuar në statutin e tij.

Nuk lejo­het që fon­da­cioni të krye­jë veprim­tari fitim­prurëse.

 

Neni 57

 

Akti për kri­jimin e fon­da­cionit mund të shfuqi­zo­het nga themelue­sit para regjistrim­it ose kur ende nuk ka fil­lu­ar  veprim­tar­inë përkatëse.

Akti i kri­jim­it të fon­da­cionit mund të kundër­sh­to­het nga trashëgim­tarët ose nga kred­i­torët e themelue­sit.

 

Ushtri­mi i veprim­tarisë të fon­da­cionit

Neni 58

 

Organet e fon­da­cionit, mënyra e formim­it dhe kom­pe­ten­cat e tyre cak­to­hen nga akti i kri­jim­it.

Çdo fon­da­cion kryen veprim­tar­inë e vet në bazë të dis­poz­i­tave të legjis­la­cionit në fuqi dhe të aktit të theme­lim­it të tij.

 

Neni 59

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 17)

 

Rastet dhe mënyra e mbikëqyr­jes së veprim­tarisë së fon­da­cion­eve nga organet kom­pe­tente shtetërore parashiko­hen shpre­himisht në ligj.

 

Neni 60

 

Drejtue­si i insti­tu­cionit mbikëqyrës ka të drejtë të kërko­jë nga gjyka­ta kom­pe­tente anulim­in e vendim­it të organ­it të fon­da­cionit kur vjen në kundër­sh­tim të hapur me qël­lim­in përkatës, me dis­poz­i­tat ligjore apo me aktin e kri­jim­it.

Gjyka­ta mund të pezul­lo­jë zba­timin e këtij vendi­mi deri në dhënien e vendim­it për­fundim­tar të saj.

 

Neni 61

 

Mos­mar­rëvesh­jet pasurore, në të cilat fon­da­cioni është palë, zgjid­hen nga gjyka­ta kom­pe­tente.

 

Neni 62

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 19)

 

Shpërn­dar­ja e fon­da­cionit bëhet:

a) me vendim të organ­it më të lartë vendim­mar­rës të tij;

b) kur është përm­bushur qël­li­mi për të cilin u themelua ose kur qël­li­mi i tij nuk mund të përm­bushet më;

c) kur vërte­to­het se fon­da­cioni ka fil­lu­ar të ushtro­jë veprim­tari të kundërligjshme;

ç) në raste të tjera të parashikuara me ligj.

Gjyka­ta, në rastet e parashikuara me ligj, mund të ven­dosë shpërn­dar­jen e fon­da­cionit me kërkesë të çdo themelue­si të tij, të organ­eve vendim­mar­rëse të shoqatës, si dhe të organ­eve kom­pe­tente shtetërore.

 

Neni 63

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 20)

 

Gjyka­ta, pasi të ketë mar­rë mendimin e sub­jek­tit që ka kërkuar shpërn­dar­jen e fon­da­cionit, ven­dos për des­tin­imin e pasurisë që mbetet pas shpërn­dar­jes së tij, në për­puth­je me rreg­ul­lat e parashikuara në statut, si dhe duke pasur parasysh des­ti­na­cionin e tyre dhe qël­lim­in themelor për të cilin është themelu­ar fon­da­cioni.

TITULLI II

 

PëR­FAQëSI­MI

 

KREU I

 

KUPTIMI DHE LLOJET E PëR­FAQëSIM­IT

 

Kup­ti­mi i për­faqësim­it

Neni 64

 

Me për­faqësimin një per­son (për­faqë­sue­si) kryen, bren­da tagreve që i janë dhënë nga ligji, nga proku­ra ose nga gjyka­ta, veprime juridike në emër e për llog­a­ri të një per­soni fizik ose  juridik tjetër (i për­faqë­suari).

Për­faqësi­mi nuk lejo­het kur vepri­mi juridik duhet, sipas ligjit, të kry­het nga vetë per­soni.

Nuk mund të vepro­jë si për­faqë­sues per­soni që nuk ka zotësi të plotë për të vepru­ar.

 

Kufi­jtë dhe paso­jat e për­faqësim­it

Neni 65

 

Tagret e për­faqësim­it ligjor cak­to­hen nga dis­poz­i­tat e ligjit që i japin këtë cilësi, ndër­sa tagret e për­faqë­sue­sit të emëru­ar  nga i për­faqë­suari cak­to­hen me prokurë.

Tagret e për­faqë­sue­sit mund të nxir­ren edhe nga rrethanat, në të cilat kry­hen veprimet juridike përkatëse.

 

Neni 66

 

Veprimet juridike të kry­era nga për­faqë­sue­si, bren­da tagreve që i janë dhënë, kri­jo­jnë paso­ja drejtëpër­drejt për të   për­faqë­suar­in.

 

Neni 67

 

Për­faqë­sue­si nuk mund të krye­jë veprime juridike në emër të të për­faqë­suar­it as me veten e tij dhe as me per­sona të tjerë të për­faqë­suar prej tij, përveç kur i për­faqë­suari e ka lejuar këtë shpre­himisht, ose kur përm­ba­jt­ja e veprim­it juridik nuk cenon intere­sat e tij.

 

Neni 68

 

Kur për kry­er­jen e një vepri­mi juridik janë cak­tu­ar dy ose më shumë për­faqë­sues, secili prej tyre mund ta krye­jë atë pa pjesë­mar­rjen e për­faqë­suesve të tjerë, përveç kur në prokurë është parashikuar ndryshe.

Neni 69

(Shfuqizuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 18)

 

Për­faqësi­mi me prokurë

Neni 70

 

Proku­ra është doku­men­ti në të cilin i për­faqë­suari, me vull­netin e tij të lirë ka për­cak­tu­ar karak­terin dhe vël­lim­in e  tagreve që i ka dhënë për­faqë­sue­sit.

 

Neni 71

 

Proku­ra është e përgjithshme kur i për­faqë­suari i ka dhënë për­faqë­sue­sit tagre për të kry­er veprime juridike të shumël­lo­jshme, të cilat kanë të bëjnë me një tërësi të drej­tash të të për­faqë­suar­it, përveç atyre që i ka për­jash­tu­ar shpre­himisht.

Proku­ra është e posaçme kur i për­faqë­suari i ka dhënë për­faqë­sue­sit tagrin për të kry­er një ose disa veprime juridike të cak­tu­ara, që karak­ter­i­zo­hen nga një qël­lim i për­bashkët.

 

Neni 72

 

Proku­ra bëhet gjith­monë me shkresë.

Çdo prokurë për të lid­hur një kon­tratë, e cila sipas ligjit mund të bëhet vetëm me akt note­r­i­al, duhet të për­pi­lo­het në këtë for­më, përndryshe është e pavlef­shme. Edhe proku­ra për kry­er­jen e  veprimeve para gjykatave dhe insti­tu­cion­eve të tjera shtetërore, duhet të bëhet me akt note­r­i­al, përveç kur me dis­pozi­ta ligjore lejo­het që ajo të bëhet me shkresë të thjeshtë.

Proku­ra në emër të per­son­ave juridikë pub­likë e pri­vatë mud të  bëhet edhe vetëm me nën­shkrim­in e drejtue­sit të tij dhe me vulën përkatëse, përveç kur ligji kërkon që vepri­mi juridik të kry­het me  akt note­r­i­al.

 

Neni 73

 

Proku­ra për të tërhe­qur dërge­sa postare ose para nga zyrat postare apo nga bankat deri në një shumë të cak­tu­ar prej tyre, proku­ra për të ter­he­qur paga dhe shpër­blime të tjera që rrjed­hin nga mar­rëd­hëni­et e punës, si dhe proku­ra për të tërhe­qur pen­sione, ndih­ma e bur­sa, mund të vërte­to­hen edhe nga:

a) admin­is­tra­tori i lag­jes së qytetit ose krye­plaku i fshatit;

b) drejtue­si i per­son­it juridik apo i degës së tij, ku i për­faqë­suari është në mar­rëd­hënie pune ose ndjek shkol­lën;

c) drejtue­si i insti­tu­cionit shën­de­të­sor ku i për­faqë­suari është shtru­ar për mjekim;

ç) koman­da e repar­tit ushtarak ku shër­ben i për­faqë­suari;

d) drejtue­si i insti­tu­cionit ku i për­faqë­suari mba­het i arrestu­ar ose vuan dën­imin me heq­je të lirisë.

 

Neni 74

 

Ndryshimet në prokurë duhet t’u bëhen të njo­hu­ra të tretëve me mjete të për­sh­tat­shme. Në mungesë të njof­timeve të tilla, këto ndryshime nuk mund t’u kun­drej­to­hen të tretëve, përveç kur provo­het që këta i dinin ndryshimet në prokurë në kohën kur është kry­er vepri­mi juridik.

 

Neni 75

 

I për­faqë­suari mund të shfuqi­zo­jë prokurën dhe për­faqë­sue­si të heqë dorë prej saj në çdo kohë. Çdo mar­rëvesh­je e kundërt është e  pavlef­shme.

 

Mbari­mi i prokurës

Neni 76

 

Proku­ra mbaron kur:

a) për­faqë­sue­si ka kry­er veprimet juridike për të cilat ajo  ishte dhënë;

b) është plotë­suar afati për të cilin ajo ishte dhënë;

c) kur ka vdekur për­faqë­sue­si apo i për­faqë­suari, ose kur njëri prej tyre ka hum­bur zotës­inë për të vepru­ar;

ç) ka mbaru­ar per­soni juridik për­faqë­sues apo i për­faqë­suar;

d) kur i për­faqë­suari ka shfuqizuar prokurën ose për­faqë­sue­si ka hequr dorë prej saj. Pas mbarim­it të prokurës per­faqë­sue­si, me kërkesën e të për­faqë­suar­it duhet t’i kthe­jë atij aktin e prokurës.

 

Për­faqësi­mi pas ndryshimeve ose mbarim­it të prokurës

Neni 77

 

Veprimet juridike të kry­era nga për­faqë­sue­si, pas ndryshimeve të bëra në prokurë ose pas mbarim­it të saj, janë të detyrueshme për të për­faqë­suar­in ose për trashëgim­tarët e tij, në rast se per­son­at e tretë, me të cilët janë kry­er ato veprime juridike, nuk kanë patur dijeni për ndryshimet ose për mbarim­in e prokurës.

 

Për­faqësi­mi pa tagre

Neni 78

 

Kur një per­son fizik ose juridik vepron si për­faqë­sues pa e patur këtë cilësi, si edhe kur për­faqë­sue­si ka kapër­cy­er tagret që i janë dhënë, vepri­mi juridik i kry­er në këto kushte nuk është i detyrueshëm për per­son­in në emrin e të cilit janë kry­er, përveç kur ky e ka mirat­u­ar atë më vonë.

Kur mira­ti­mi nuk është dhënë, per­soni i tretë që ka qenë në mirëbes­im ka të drejtë të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit nga për­faqë­sue­si.

TITULLI III

 

VEPRIMET JURIDIKE

 

KREU I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

Përku­fiz­i­mi i veprim­it juridik

Neni 79

 

Vepri­mi juridik është shfaq­ja e ligjshme e vull­netit të per­son­it fizik ose juridik, që syn­on të kri­jo­jë, të ndrysho­jë ose  të shua­jë të drej­ta ose detyrime civile.

Vepri­mi juridik mund të jetë i njëan­shëm ose i dyan­shëm.

For­mat e veprim­it juridik

Neni 80

 

Vepri­mi juridik mund të kry­het me shkrim, me gojë dhe me çdo lloj shfaq­je tjetër të padyshimtë të vull­netit.

Shkre­sa mund të jetë e thjeshtë ose akt note­r­i­al.

 

Neni 81

 

Vepri­mi juridik me shkresë duhet të nën­shkruhet nga per­soni që  e kryen atë.

Neni 82

 

Per­soni që nuk di, ose që për shkak sëmund­je ose të metash fizike nuk mund të nën­shkru­a­jë, ngarkon një per­son tjetër për këtë qël­lim.

Nën­shkri­mi i këtij per­soni duhet të vërte­to­het nga noteri, duke u treguar shkaku për të cilin per­soni që ka kry­er veprim­in  juridik nuk ka mundur ta nën­shkru­a­jë vetë.

Për veprimet që kry­hen në bankat dhe në insti­tu­cionet e tjera të kred­i­tit, në zyrat postare apo doganore, nën­shkri­mi i këtij per­soni vërte­to­het nga një nëpunës i autor­izuar i këtyre nsti­tu­cion­eve.

 

Neni 83

 

Vepri­mi juridik për kalim­in e pronë­sisë së sendeve të palu­a­jt­shme dhe të të drej­tave reale mbi to, duhet të bëhet me akt note­r­i­al dhe të regjistro­het, përndryshe nuk është i vlef­shëm.

Është i pavlef­shëm vepri­mi juridik që nuk është bërë në for­mën e kërkuar shpre­himisht nga ligji. Në rastet e tjera vepri­mi juridik është i vlef­shëm, por nuk mund të provo­het me dësh­mi­tarë.

 

Veprimet juridike me kusht

Neni 84

 

Vepri­mi juridik është me kusht kur lind­ja ose shuar­ja e të drej­tave dhe e detyrimeve të parashikuara në të, varen nga një  ngjar­je e cila nuk dihet në se do të ndod­hë.

 

Neni 85

 

Kushti është pezul­lues kur të drej­tat dhe detyrimet lindin po të ndod­hë ngjar­ja. Kushti është zgjid­hës kur të drej­tat dhe detyrimet shuhen po të ndod­hë ngjar­ja.

 

Neni 86

 

Kur vërte­ti­mi i kushtit është ndalu­ar me keqbes­im nga pala që do të per­fi­tonte nga mos vërte­ti­mi i tij, kushti quhet se është  vërte­t­u­ar.

Kur vërte­ti­mi i kushtit është shkak­tu­ar me keqbes­im nga pala që do të për­fi­tonte nga vërte­ti­mi i tij, kushti quhet se nuk është  vërte­t­u­ar.

 

Neni 87

 

Kur e drej­ta që varet nga vërte­ti­mi i kushtit ceno­het ose hum­bet nga veprimet e palës së detyru­ar me kusht, kjo duhet të  shpër­ble­jë dëmin e shkak­tu­ar në rast se kushti vërte­to­het.

 

Neni 88

 

Paso­jat që lid­hen me vërte­timin e kushtit fil­lo­jnë nga çasti që është vërte­t­u­ar kushti, përveç kur nga përm­ba­jt­ja e veprim­it  juridik del se këto paso­ja duhet të fil­lo­jnë në një kohë të mëparshme.

 

 

 

 

Veprimet juridike me afat

Neni 89

 

Afati i veprim­it juridik është çasti i cak­tu­ar, nga i cili fil­lon ose pushon fuqia juridike ose disa nga efek­tet e tij.

 

Neni 90

 

Afati është pezul­lues kur në veprim­in juridik është parashikuar se paso­jat e tij fil­lo­jnë nga një kohë e cak­tu­ar.

Afati është zgjid­hës kur në veprim­in juridik është parashikuar se paso­jat e tij pusho­jnë në një kohë të cak­tu­ar.

 

Llog­a­r­it­ja e afat­eve të veprimeve juridike

Neni 91

 

Kur afati është cak­tu­ar me ditë, nuk llog­a­ritet dita në të cilën takon ngjar­ja ose koha nga e cila ai duhet të fil­lo­jë.

Afati që është cak­tu­ar në javë, në muaj ose në vite, mbaron, me kalim­in e asaj dite të javës së fun­dit ose të mua­jit të fun­dit që ka të njëjtin emër ose numër me atë të ditës që ai ka fil­lu­ar. Kur një ditë e tillë mungon në mua­jin e fun­dit, afati mbaron me kalim­in e ditës së fun­dit të këtij mua­ji.

Kur dita e fun­dit e një afati bie në ditë pushi­mi, afati mbaron në ditën e punës që vjen pas asaj të pushim­it.

 

KREU II

PAVLEFSHMËRIA E VEPRIMEVE JURIDIKE

 

Veprime juridike të pavlef­shme

Neni 92

 

Veprimet juridike të pavlef­shme nuk kri­jo­jnë asnjë paso­jë juridike. Të tilla janë ato që:

a) vijnë në kundër­sh­tim me një dis­poz­itë urd­hëruese të ligjit;

b) kry­hen për të mashtru­ar ligjin;

c) kry­hen nga të mitur nën moshën katërm­bëd­hjetë vjeç;

ç) bëhen në mar­rëvesh­je të palëve pa patur për qël­lim që të sjellin paso­ja juridike (fik­tive ose të simu­lu­ara).

 

Neni 93

 

Kur vepri­mi juridik është bërë me qël­lim për të mbu­lu­ar një veprim juridik tjetër, ky i fun­dit është i vlef­shëm në qoftë se përm­bush gjithë kushtet e nevo­jshme për vlef­sh­mërinë e tij.

Vepri­mi juridik fik­tiv ose i simu­lu­ar nuk dëm­ton per­son­at e tretë të cilët në mirëbes­im kanë fitu­ar të drej­ta në bazë të tij.

 

Veprime juridike që shpallen të pavlef­shme

Neni 94

 

Të anu­lueshme quhen veprimet juridike të cilat janë të vlef­shme gjer­sa gjyka­ta me kërkesën e të intere­suar­it i shpall të pavlef­shme. Të tilla janë veprimet juridike të kry­era nga:

a) të mitu­rit mbi katërm­bëd­hjetë vjeç, kur veprim­in juridik e kanë kry­er pa pëlqimin e prindit ose të kujdestar­it;

b) per­son­at, të cilët për shkak sëmund­je psikike ose zhvil­li­mi të metë men­dor u është hequr ose kufizuar zotësia për të vepru­ar, kur veprim­in juridik e kanë kry­er pa pëlqimin e kujdestar­it;

c) per­son­at, të cilët në kohën e kry­er­jes së veprim­it juridik nuk ishin të ndërgjegjshëm për rëndës­inë e veprimeve të tyre, megjithëse në atë kohë nuk u ishte hequr zotësia për të vepru­ar;

ç) per­soni që ka kry­er veprim­in juridik duke qënë i mashtru­ar, i kanosur, në lajthim ose për shkak të nevo­jës së mad­he.

Anuli­mi i këtyre veprimeve mund të kërko­het edhe pas vdek­jes së per­son­it përkatës, por vetëm kur para vdek­jes është kërkuar  heq­ja e zotë­sisë së tij për të vepru­ar.

 

Neni 95

 

Mashtri­mi mund të shkak­to­jë që vepri­mi juridik të shpal­let i pavlef­shëm, kur gën­jesh­tra e për­dorur nga njëra palë, për ta shpënë në gabim palën tjetër, është e tillë që pa atë pala nuk do ta kishte kry­er veprim­in juridik.

Kur mashtri­mi është bërë nga një per­son i tretë, pala e mashtru­ar mund të kërko­jë shpall­jen e pavlef­sh­mërise së veprim­it juridik vetëm kur në kohën e kry­er­jes së tij pala tjetër ka ditur ose duhej të dinte mashtrim­in.

 

Neni 96

 

Kanos­ja mund të shkak­to­jë që vepri­mi juridik të shpal­let i pavlef­shëm, kur është e tillë sa të frik­so­jë per­son­in se ai vetë, bashkëshorti, pasard­hësit ose paraard­hësit e tij do të pëso­jnë një  dëm fizik ose mate­r­i­al të padrejtë dhe të rëndë.

Kanos­ja mund të kry­het edhe nga një per­son i tretë që nuk merr pjesë në veprim­in juridik.

 

Neni 97

 

Lajthi­mi mund të shkak­to­jë që vepri­mi juridik të shpal­let i pavlef­shëm vetëm në qoftë se lid­het me cilës­inë e sendit, me iden­titetin ose cilësitë e per­son­it tjetër, apo me rrethana aq thel­bë­sore sa që pa ato, pala nuk do të kishte kry­er veprim­in juridik.

 

Neni 98

 

Lajthi­mi në llog­a­r­it­je nuk sjell shpall­jen e veprim­it juridik si të pavlef­shëm, por vetëm kor­regjimin e tij, përveç kur gabi­mi në sasi ka qenë për­cak­tues për mar­rëvesh­jen.

 

Neni 99

 

Vepri­mi juridik mund të shpal­let i pavlef­shëm në rastin kur për shkak të nevo­jës së mad­he, detyrimet e mar­ra nga njëra palë janë kre­jt të papër­fill­shme në kra­hasim me për­fitimet që nxjerr pala tjetër nga vepri­mi juridik.

 

Neni 100

 

Vepri­mi juridik i kry­er nga për­faqë­sue­si mund të shpal­let i pavlef­shëm me kërkesën e të për­faqë­suar­it, kur vull­neti i për­faqë­sue­sit është me ves.

Kur vesi ka të bëjë me ele­mente të për­cak­tu­ara nga i për­faqë­suari, vepri­mi juridik mund të shpal­let i pavlef­shëm, vetëm  në qoftë se ishte i vesuar vull­neti i këtij të fun­dit.

Neni 101

 

Kur në veprim­in jur­dik ka rëndësi për­cak­ti­mi i mirëbes­im­it ose i keqbes­im­it, i dijenisë ose i mos­di­jenisë së rrethanave të cak­tu­ara, që për­bëjnë kushte për­cak­tuese të vlef­shme ose të  pavlef­shme të veprim­it juridik, mba­het parasysh per­soni i për­faqë­sue­sit, përveç kur bëhet fjalë për rrethana të për­cak­tu­ara  nga i për­faqë­suari.

I për­faqë­suari që është në keqbes­im nuk mund të për­fi­to­jë në asnjë rast nga mos­di­je­nia ose mirëbes­i­mi i për­faqë­sue­sit.

 

Neni 102

 

Vepri­mi juridik i kry­er në dëm të të për­faqë­suar­it për shkak mar­rëvesh­je­je me keqbes­im midis për­faqë­sue­sit dhe per­son­it të tretë, mund të shpal­let i pavlef­shëm për të për­faqë­suar­in.

 

Afati i parashkrim­it të padisë

Neni 103

 

Padia për të kërkuar që një veprim juridik të shpal­let i pavlef­shëm, parashkruhet bren­da pesë vjetëve.

 

Neni 104

 

Afati për ngrit­jen e padisë fil­lon:

a) për veprime juridike të kry­era nga per­sona që u është hequr ose kanë patur zotësi juridike të kufizuar për të vepru­ar, që nga dita që janë bërë mad­horë ose që u është kthy­er zotësia për të vepru­ar;

b) për veprime juridike të kry­era me mashtrim, kanos­je ose lajthim, nga dita që mashtri­mi ose lajthi­mi janë zbu­lu­ar, ose kanos­ja ka pushuar, por në çdo rast, jo më shumë se tre vjet nga dita që është kry­er vepri­mi juridik;

c) në raste të tjera, që nga dita që është kry­er vepri­mi  juridik.

 

Neni 105

 

Vepri­mi jur­dik që shpal­let i pavlef­shëm quhet i tillë që nga  çasti kur është kry­er.

 

Paso­jat e pavlef­sh­mërisë së veprim­it juridik

Neni 106

 

Kur vepri­mi juridik është i pavlef­shëm për arsye se vjen në kundër­sh­tim me ligjin, ose është bërë me qël­lim mashtri­mi të ligjit, çdo gjë që palët i kanë dhënë njëra-tjetrës mer­ret dhe kalon në të ard­hu­rat e shtetit dhe kur nuk është e mundur të mer­ret po ajo gjë, kërko­het vlef­ta e saj.

Kur njëra nga palët ka vepru­ar në mirëbes­im, gjyka­ta mund të ven­dosë që çdo gjë që ka dhënë kjo palë t’i kthe­het kësaj dhe kur nuk është e mundur kthi­mi i po kësaj gjë­je, i paguhet vlef­ta e saj.

 

Neni 107

 

Kur vepri­mi juridik shpal­let i pavlef­shëm për arsye se është bërë me mashtrim, kanos­je, nga nevo­ja e mad­he ose sepse mungon for­ma e kërkuar nga ligji, secila nga palët duhet t’i kthe­jë palës  tjetër çdo gjë që ka mar­rë prej saj dhe, kur nuk është e mundur t’i kthe­het po ajo gjë, t’i paguhet vlef­ta e saj.

Neni 108

 

Kur vepri­mi juridik kon­sta­to­het se është i pavlef­shëm për arsye se është kry­er nga një i mitur, që nuk ka mbushur moshën katërm­bëd­hjetë vjeç ose shpal­let i pavlef­shëm se është kry­er nga  një i mitur që ka mbushur moshën katërm­bëd­hjetë vjeç, por pa pëlqimin e prindit ose të kujdestar­it të tij, secila nga palët dety­ro­het t’i kthe­jë palës tjetër çdo gjë që ka mar­rë prej saj dhe  kur nuk është e mundur të kthe­jë po atë gjë, t’i pagua­jë vleft­ën. Përveç kësaj, pala që ka zotësi për të vepru­ar dety­ro­het t’i shperble­jë të mitu­rit dëmin që ky ka pësuar për shkak se vepri­mi juridik kon­sta­to­het ose shpal­let i pavlef­shëm.

 

Neni 109

 

Kur vepri­mi juridik shpal­let i pavlef­shëm për arsye se është kry­er nga një per­son, të cilit i është hequr kre­jt zotësia për të vepru­ar ose për arsye se është kry­er nga një per­son të cilit i është kufizuar zotësia për të vepru­ar e pa patur pëlqimin e  kujdestar­it të tij, ose për arsye se është kry­er nga një per­son i  cili në kohën e kry­er­jes së veprim­it juridik nuk ka patur ndërgjeg­jen e rëndë­sisë së veprimeve të tij, secila nga palët dety­ro­het t’i kthe­jë palës tjetër çdo gjë që ka mar­rë prej saj dhe,   kur nuk është e mundur t’i kthe­jë po atë gjë, t’i pagua­jë vleft­ën. Përveç kësaj, pala që ka patur zotës­inë për të vepru­ar dety­ro­het t’i shpër­ble­jë palës tjetër dëmin që kjo palë ka pësuar për shkak të veprim­it juridik që është shpal­lur i pavlef­shëm, në rast se dinte ose duhet të dinte se pala tjetër nuk ka patur zotësi për të vepru­ar ose nuk ka patur ndërgjeg­jen e rëndë­sisë së veprimeve të saj.

 

Neni 110

 

Kur vepri­mi juridik shpal­let i pavlef­shëm për arsye se njëra nga palët ka qenë në lajthim, secila nga palët dety­ro­het t’i kthe­jë palës tjetër çdo gjë që ka mar­rë prej saj dhe, kur nuk është e mundur t’i kthe­jë po atë gjë, t’i pagua­jë vleft­ën. Përveç kësaj, pala që ka kërkuar të shpal­let i pavlef­shëm vepri­mi juridik dety­ro­het t’i shpër­ble­jë palës tjetër dëmin që ajo ka pësuar për shkak se vepri­mi juridik është shpal­lur i pavlef­shëm, me për­jash­tim të rastit kur ajo provon se nuk ka faj që ka rënë në lajthim ose se pala tjetër ka ditur ose duhet të dinte lajthimin.

 

Neni 111

 

Kur shkaku i pavlef­sh­mërisë prek vetëm një pjesë të veprim­it juridik, ky mbetet i vlef­shëm në pjesët e tjera të tij, përveç kur, sipas përm­ba­jt­jes së veprim­it juridik, këto pjesë paraqesin mar­rëd­hënie të pan­dashme me pjesën e pavlef­shme të veprim­it juridik.

TITULLI IV

 

PARASHKRIMI I PADISë DHE DEKADENCA E TË DREJTAVE

 

KREU I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

 

Përm­ba­jt­ja

Neni 112

 

E drej­ta e padisë që nuk është ushtru­ar bren­da afatit të cak­tu­ar në ligj, shuhet dhe nuk mund të real­i­zo­het më me anë të  gjykatës ose të organ­it tjetër kom­pe­tent.

 

Paditë që nuk parashkruhen

Neni 113

 

Nuk parashkruhen:

a) padia për riven­dos­jen ose mbro­jt­jen e një të drejte vet­jake

jopa­surore, përveç për­jash­timeve të cak­tu­ara në ligj;

b) paditë e njo­hjes;

c) padia e pjes­tim­it midis bashkëpronarëve;

ç) padia për kthimin e shu­mave të depoz­i­tu­ara në bankë;

d) paditë e tjera të parashikuara në dis­pozi­ta ligjore të veçan­ta.

Nuk parashkruhen edhe kërke­sat për ekzeku­timin e detyrueshëm të vendimeve që janë të lid­hu­ra me padi, për të cilat nuk zba­to­het parashkri­mi.

 

Afatet e parashkrim­it

Neni 114

 

Kur në ligj nuk është parashikuar ndryshe, parashkruhen bren­da dhjetë vjetëve të gjitha paditë midis per­son­ave juridikë, midis këtyre dhe per­son­ave fizikë, si dhe midis vetë per­son­ave fizikë.

 

Neni 115

 

Parashkruhen bren­da afat­eve prej:

a) gjashtë muaj paditë për pag­imin e kushteve  penale vlerë­suese;

b) një viti paditë e rrjed­hu­ra nga kon­tratat e spedi­cionit;

c) gjashtë muaj paditë që rrjed­hin nga trans­portimet e drejt­për­drej­ta të mall­rave dhe të udhë­tarëve me anë të heku­rud­hës,  autom­jeteve ose avionëve dhe një viti për të njëj­tat padi që rrjed­hin nga trans­portimet detare ose të përziera;

ç) dy vjetëve paditë për pag­imin e shpër­blim­it sipas kon­tratës së sig­urim­it dhe risig­urim­it, si edhe të shumës përkatëse të rrjed­hur nga sig­uri­mi i detyrueshëm;

d) tre vjetëve paditë për pag­imin e qirave të bane­save, dyqan­eve, lokaleve dhe pasurive të tjera të palu­a­jt­shme;

dh) tre vjetëve paditë për shpër­blim­in e dëmit jo kon­trak­tor dhe paditë për kthimin e për­fitim­it pasuror pa të drejtë.

Paditë e tjera parashkruhen bren­da afat­eve të posaçme të cak­tu­ara në këtë Kod ose në lig­je të tjera.

 

Neni 116

 

Është e pavlef­shme mar­rëvesh­ja e palëve për ndryshimin e afat­eve të parashkrim­it dhe e çdo dis­pozite të këtij kreu.

 

 

 

Neni 117

 

Afati i parashkrim­it fil­lon nga dita kur sub­jek­tit i ka lin­dur e drej­ta e padisë.

 

Neni 118

 

Në detyrimet kon­trak­tore të lid­hu­ra me afat ekzeku­ti­mi, parashkri­mi i padisë fil­lon nga dita kur është plotë­suar ky afat.

Kur detyri­mi është i për­bërë nga page­sa peri­odike, për secilën prej tyre afati i parashkrim­it fil­lon në mënyrë të veçan­të.

Për detyrimet kon­trak­tore të lid­hu­ra pa afat dhe për detyrimet që ekzeku­to­hen me kërkesën e kred­i­torit, afati i parashkrim­it fil­lon nga dita kur ka lin­dur detyri­mi.

 

Neni 119

 

Për kërkimin e sendit, parashkri­mi i padisë fil­lon nga dita kur pronari ka mar­rë ose duhej të mer­rte dijeni për cen­imin dhe  cenuesin e së drejtës së tij.

 

Neni 120

 

Për kërkimin e shpër­blim­it të dëmit jokon­trak­tor, parashkri­mi i padisë fil­lon nga dita kur i dëm­tu­ari ka ditur ose duhej të dinte për dëmin e pësuar dhe për per­son­in që e ka shkak­tu­ar.

 

Neni 121

 

Për kthimin e shumës së par­ave ose të sendit që është fitu­ar ose kursy­er pa shkak, parashkri­mi i padisë fil­lon nga dita kur i dëm­tu­ari ka ditur ose duhej të dinte për fitimin ose kur­simin pa shkak që ka real­izuar per­soni përkatës.

 

Neni 122

 

Për kërkimin e trashëgim­it, parashkri­mi i padisë fil­lon nga dita e çel­jes së trashëgimisë.

 

Neni 123

 

Për paditë e kthim­it, parashkri­mi i padisë fil­lon nga dita kur paditësi ka paguar vull­ne­tar­isht, në bazë të një detyri­mi ligjor ose kon­trak­tor, per­son­it të tretë, për fajin e të padi­tu­rit, shumën  e par­ave apo sendin që kërko­het me anë të kësaj padie, ose nga dita  kur është dhënë vendi­mi i gjykatës ose arbi­trazhit përkatës nga i cili ka lin­dur padia e regre­sit.

 

Neni 124

 

Parashkri­mi i padisë për kërkesën krye­sore shkak­ton që të parashkruhen edhe paditë për kërke­sat e rrjed­hu­ra prej saj, pavarë­sisht se për këto nuk është plotë­suar ende afati përkatës.

 

Kërke­sa e palës së intere­suar

Neni 125

 

Parashkri­mi i plotë­suar nuk mund të mer­ret parasysh nga gjyka­ta ose organi tjetër kom­pe­tent me nis­mën e vet, por vetëm me kërkesën e palës së intere­suar.

Heqia dorë nga parashkri­mi

Neni 126

 

Heq­ja dorë nga parashkri­mi lejo­het vetëm pasi të jetë plotë­suar afati i tij.

 

Neni 127

 

Pre­tendi­mi se afati i parashkrim­it është plotë­suar mund të ushtro­het edhe nga kred­i­torët dhe nga kush­do që ka interes, në  rastet kur pala përkatëse e ka ushtru­ar vetë.

 

Përm­bush­ja e detyrim­it pas plotësim­it të afatit

Neni 128

 

Deb­itori që ka përm­bushur detyrim­in e tij pas plotësim­it të parashkrim­it, nuk mund të kërko­jë kthimin e shumës së par­ave ose të sendit, që ka dhënë vull­ne­tar­isht, edhe sikur të mos dinte se ishte  plotë­suar afati i parashkrim­it.

 

KREU II

 

PEZULLIMI DHE NDëR­PRE­R­JA E PARASHKRIMIT

 

A. Pezul­li­mi i parashkrim­it

Neni 129

 

Parashkri­mi pezul­lo­het:

a) midis bashkëshort­ëve deri në ditën kur ka mar­rë for­më të pre­rë vendi­mi gjyqë­sor me të cilin është zgjid­hur marte­sa;

b) midis fëmi­jëve dhe prindërve gjer­sa këta ushtro­jnë të  drejtën prindërore;

c) midis per­son­ave që ndod­hen nën kujdestari dhe kujdestarëve të tyre gjer­sa vazh­don kujdestaria;

ç) për paditë e per­son­ave, pasuria e të cilëve është vënë në admin­istrim, kundër admin­istruesve përkatës të cak­tu­ar nga gjyka­ta ose nga një organ tjetër kom­pe­tent shtetëror, gjer­sa të jetë  mirat­u­ar rapor­ti për­fundim­tar i llog­a­rive;

d) për paditë e të miturve dhe per­son­ave të tjerë, që nuk kanë zotësi për të vepru­ar gjer­sa t’u emëro­het për­faqë­sue­si ose të fito­jnë këtë zotësi, si edhe për gjashtë muaj pasi është emëru­ar  për­faqë­sue­si ose pasi kanë fitu­ar zotës­inë për të vepru­ar;

dh) për paditë e per­son­it juridik kundër admin­is­tra­torëve të vet, gjer­sa këta vazh­do­jnë këtë detyrë pranë tij;

e) për paditë me objekt shpër­blim­in përkatës, të rrjed­hu­ra nga dëm­ti­mi i shën­de­tit ose nga shkak­ti­mi i vdek­jes, pezul­li­mi i parashkrim­it vazh­don nga dita kur i është paraqi­tur kërke­sa organ­it të sig­urimeve shoqërore shtetërore dhe deri në ditën kur është cak­tu­ar pen­sioni ose është refuzuar ajo kërkesë;

ë) kur ka for­cë mad­hore.

 

Neni 130

 

Koha e pezul­lim­it nuk llog­a­ritet në afatin e parashkrim­it. Kur pas zhduk­jes së shkakut pezul­lues, koha që mbetet për t’u plotë­suar parashkri­mi është më e shkurtër se gjashtë muaj, ajo zgjatet deri në gjashtë muaj.

 

B. Ndër­pre­r­ja e parashkrim­it

Neni 131

 

Parashkri­mi ndër­pritet:

a) me çdo veprim të per­son­it fizik ose juridik të detyru­ar, që shpreh njo­hjen e sak­të dhe të plotë të së drejtës të kred­i­torit;

b) me paraqit­jen e padisë, të kundër­padisë ose të prapësim­it, qoftë edhe në një gjykatë ose arbi­trazh që nuk është kom­pe­tent nga pikë­pam­ja tokë­sore ose lën­dore për shqyr­timin e çësht­jes;

c) me çdo veprim që e vë deb­itorin në vonesë;

ç) me paraqit­jen e kërkesës për ekzeku­timin e detyrueshëm të vendim­it gjyqë­sor apo të arbi­trazhit përkatës, si dhe të çdo  tit­ul­li ekzeku­tiv tjetër.

 

Neni 132

 

Parashkri­mi i ndër­pre­rë kundër njërit prej deb­itorëve sol­i­darë ose njërit prej bashkëshort­ëve të një detyri­mi të pap­jestueshëm, shtri­het edhe ndaj secilit nga këta deb­itorë të tjerë.

 

Neni 133

 

Parashkri­mi i ndër­pre­rë kundër deb­itorit krye­sor shtri­het edhe ndaj dorëzënësit përkatës.

 

Neni 134

 

Koha e kalu­ar para se të vërte­to­hej shkaku ndër­pre­rës nuk llog­a­ritet dhe pas zhduk­jes së këtij shkaku fil­lon një afat parashkri­mi i ri.

 

Neni 135

 

Kur parashkri­mi është ndër­pre­rë për shkak të paraqit­jes së padisë ose të kundër­padisë, afati i ri i parashkrim­it fil­lon nga dita që ka mar­rë for­më të pre­rë vendi­mi me të cilin është zgjid­hur  çësht­ja në themel.

Kur është ven­do­sur rrëz­i­mi i padisë pa u zgjid­hur çësht­ja në themel, ose pushi­mi i gjykim­it të çësht­jes, parashkri­mi nuk quhet i ndër­pre­rë.

 

Llog­a­r­it­ja e afat­eve të parashkrim­it

Neni 136

 

Afati i parashkrim­it të padisë, që është cak­tu­ar në javë, në muaj ose në vite mbaron me kalim­in e asaj dite të javës së fun­dit apo të mua­jit të fun­dit që ka të njëjtin emër ose numër me atë të ditës në të cilën ka fil­lu­ar afati dhe, kur një ditë e tillë mungon në mua­jin e fun­dit, afati mbaron me kalim­in e ditës së fun­dit të këtij mua­ji.

Kur dita e fun­dit e afatit të parashkrim­it bie në një ditë pushi­mi, quhet si e fun­dit ajo ditë pune që vjen pas asaj të pushim­it.

 

 

 

 

 

 

KREU III

 

PREKLUZIVITETI (Dekaden­ca)

 

Neni 137

 

Kur një e drejtë duhet të ushtro­het bren­da një afati prek­luziv, nuk zba­to­hen dis­poz­i­tat që rreg­ul­lo­jnë ndër­pre­rjen e parashkrim­it. Gjthash­tu, nuk zba­to­hen shkaqet pezul­luese, përveç rasteve për­jash­ti­more, kur vetë ligji lejon pezul­lim­in e afatit prek­luziv.

 

Neni 138

 

është e pavlef­shme çdo mar­rëvesh­je me të cilën janë cak­tu­ar afate prek­luzive, që e bëjnë tejet të vështirë për njërën nga palët  ushtrim­in e së drejtës përkatëse.

 

Neni 139

 

Palët nuk mund të ndrysho­jnë urd­hërimet ligjore që rreg­ul­lo­jnë prek­luzivitetin, dhe as mund të heqin dorë nga afati prek­luziv i plotë­suar kur ky afat është cak­tu­ar me dis­pozi­ta ligjore të  veçan­ta.

 

Neni 140

 

Afati prek­luziv i plotë­suar mer­ret parasysh nga gjyka­ta ose arbi­trazhi kom­pe­tent me nis­mën e vet, edhe pa u kërkuar nga pala e intere­suar.

 

 

PJESA II

 

SENDET DHE PRONëSIA

 

TITULLI I

 

SENDET

 

Kup­ti­mi juridik i sendit

Neni 141

 

Send është çdo gjë që mund të për­bëjë objekt pronësie ose i të drejtës tjetër reale.

 

Llo­jet e sendeve

Neni 142

 

Sendet janë të lua­jt­shme dhe të palu­a­jt­shme.

Janë sende të palu­a­jt­shme toka, burimet e rrjed­hjet e ujërave, drurët, ndërte­sat, ndër­timet e tjera notuese të lid­hu­ra me tokën dhe çdo gjë që është e trupëzuar në mënyrë të qën­drueshme e të  vazh­dueshme me tokën ose ndërtesën.

Të gjitha sendet e tjera, duke përf­shirë edhe çdo energji tjetër naty­rore, janë sende të lua­jt­shme.

 

Neni 143

 

Dis­poz­i­tat që kanë të bëjnë me sendet e palu­a­jt­shme zba­to­hen edhe për të drej­tat reale që kanë si objekt sende të  palu­a­jt­shme, si dhe për paditë përkatëse, përveç kur parashiko­het ndryshe me ligj.

Dis­poz­i­tat që kanë të bëjnë me sendet e lua­jt­shme zba­to­hen për të gjitha të drej­tat e tjera.

Regjistri­mi i sendeve

Neni 144

 

Sendet e palu­a­jt­shme dhe të drej­tat reale mbi to regjistro­hen në regjis­trat e pasurive të palu­a­jt­shme.

Regjistro­hen edhe ato sende të lua­jt­shme, për të cilat  kërko­het shpre­himisht nga ligji.

 

Fru­tat e sendit

Neni 145

 

Fru­tat naty­rore të një sen­di janë pro­duk­tet që nxir­ren prej  tij.

Derisa nuk janë ndarë nga sen­di, ato janë pjesë për­bërëse e tij.

Fru­tat civile nxir­ren nga sendet si rrjed­ho­jë e gëzim­it të të drej­tave që kanë per­son­at mbi to.

Fru­tat civile fito­hen në bazë të kohëzg­jat­jes së të drej­tave dhe kur këto janë bërë të kërkueshme.

 

Pjesët për­bërëse të sendit

Neni 146

 

Është pjesë për­bërëse e një sen­di çdo gjë që është bashkuar me  të dhe nuk mund të nda­het prej tij pa iu shkak­tu­ar një dëm thel­bë­sor.

 

Sendet aksesore

Neni 147

 

Aksesorë janë ato sende të lua­jt­shme që janë des­tin­uar për t’i shër­by­er në mënyrë të vazh­dueshme një sen­di krye­sor ose për ta  zbuku­ru­ar atë.

Ky des­tin­im bëhet nga pronari i sendit krye­sor ose nga per­soni që ka një të drejtë reale mbi atë.

 

Neni 148

 

Çdo dispon­im i sendit krye­sor përf­shin edhe aksesorët e tij, përveç kur është parashikuar ndryshe.

Aksesorët mund të jenë edhe objekt i një dispon­i­mi të veçan­të.

Aksesori nuk e hum­bet këtë cilësi të tij në rastet kur është ndarë përko­hë­sisht nga sen­di krye­sor.

 

 

 

 

 

TITULLI II

 

PRONëSIA

 

KREU I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

Përm­ba­jt­ja e pronë­sisë

Neni 149

 

Pronësia është e drej­ta për të gëzuar dhe disponuar lirisht sendet, bren­da kufi­jve të cak­tu­ar nga ligji.

 

Pronësia mbi pjesët për­bërëse të sendit

Neni 150

 

Pronar­it të sendit i takon pronësia edhe mbi pjesët për­bërëse  të tij.

 

Pronësia mbi fru­tat e sendit

Neni 151

 

Pronar­it të sendit i tako­jnë fru­tat naty­rore që prod­hon sen­di, përveç kur pronësia e tyre u është kalu­ar të tjerëve. Në këtë rast  pronësia fito­het pasi fru­tat të jenë ndarë nga sen­di.

Per­soni që merr fru­tat duhet që bren­da vleft­ës së tyre të shpër­ble­jë shpen­zimet e bëra për prod­himin dhe vjel­jen e tyre.

 

Përkatësia e sendeve

Neni 152

 

Sendet u përkasin per­son­ave fizikë, per­son­ave juridikë dhe  shtetit.

Llo­jet e pasurisë pub­like cak­to­hen me ligj.

 

Të drej­tat dhe detyrimet e pronar­it

Neni 153

(Ndryshuar me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 21)

 

Askush nuk mund të shpronë­so­het ose t’i kufi­zo­het e drej­ta e ushtrim­it të së drejtës të pronës që bara­zo­het me shpronësimin, përveçse kur këtë e kërko­jnë intere­sa pub­like dhe kur­do­herë kun­drejt një shpër­bli­mi të drejtë.

 

Neni 154

 

E drej­ta e pronë­sisë mbi tokën shtri­het gjer në lartës­inë dhe thel­lës­inë që është e dobishme për ushtrim­in e saj, në kushtet e  parashikuara me ligj.

 

 

 

 

 

Neni 155

 

Pronari i një toke, pasi më parë t’i ketë kërkuar fqin­jit që të presë degët e pemëve dhe rrën­jët që i futen në tokën e tij, ka të drejtë t’i presë vetë ato, në rast se i sjellin dëm, si dhe të vjelë fru­tat dhe t’i per­dorë ato për vete.

Fru­tat që bien nga pemët mbi tokë, i përkasin pronar­it të tokës ku ato kanë rënë.

 

Neni 156

 

Pronari i një toke që ndod­het buzë një rrjed­he uji ose buri­mi pub­lik, ka të drejtë t’i për­dorë ato deri në masën që nuk dëm­ton intere­sat e pronarëve të tokave të tjera, përveç kur për­dori­mi rreg­ul­lo­het me dis­pozi­ta të veçan­ta.

 

Neni 157

 

Pronari i një toke mund t’i kërko­jë në çdo kohë pronar­it të tokës fqin­je, që me shpen­z­ime të për­bashkë­ta, të ven­dosen në kufi­jtë e tokave të tyre shen­ja të duk­shme dal­li­mi ose t’i ndreqin ato kur janë të dëm­tu­ara.

Kur kufiri ndër­m­jet dy tokave është i paqartë dhe pronarët nuk e për­cak­to­jnë vetë atë, secili prej tyre mund të kërko­jë sak­tësimin e tij nga gjyka­ta.

 

Neni 158

 

Kur mbillen drurë e shkurre në kufi­jtë e pron­ave, pronarët janë të detyru­ar të mba­jnë largësitë e cak­tu­ara me dis­pozi­ta të veçan­ta e kur nuk ka të tilla, nga zakonet e ven­dit, përveç kur pronari fqin­jë ka lejuar vetë ose kur kufiri është në një rrugë ose rrjed­hë uji pub­like.

Në mungesë të këtyre rreg­ullave, largësitë janë: tre metra për drurët me trup të lartë dhe dy metra për drurët e tjerë.

Këto largësi nuk zba­to­hen për drurët e shkur­ret, lartësia e të cilëve nuk e kalon murin ndarës të pron­ave.

 

Neni 159

 

Pronari është i lirë në për­dorim­in e sendit, pa dëm­tu­ar të drej­tat e per­son­ave të tjerë dhe bren­da kufi­jve që cak­to­hen nga ligji ose nga zakonet e mira. Ai nuk mund t’u kri­jo­jë fqin­jëve shqetësime të tilla si zhur­ma, drid­hje, fut­je të tymit, nxe­htë­sive, avu­jve ose përhap­je të tjera të ngjashme, të pen­go­jë gëz­imin e pron­ave të tyre, duke ndryshuar rrjed­hat, prur­jet ose cilës­inë e ujërave që rrjed­hin në tokën e tij ose të ujërave nën­tokë­sorë, si dhe të për­dorë ujërat që komu­niko­jnë lirisht me ato të tokës së tjetrit, përveç kur këto shqetësime nuk kalo­jnë shkallën e zakon­shme të tyre.

Pronari gjatë ushtrim­it të të drej­tave të tij, dety­ro­het të mar­rë masa për rua­jt­jen dhe mbro­jt­jen e mje­dis­it për rreth.

 

Neni 160

 

Pronarët duhet t’u përm­ba­hen rreg­ullave të cak­tu­ara në plan­et rreg­ul­luese ose në dis­pozi­ta të veçan­ta, për ngrit­jen e ndërte­save të reja, për rindër­timin ose ndryshimin e tyre, për largësitë ndër­m­jet ndërte­save, për çel­jen e dritareve, puseve, gropave e të punimeve të tjera të kësaj natyre.

Neni 161

 

Pronari është i detyru­ar të mbled­hë ujërat që rrjed­hin nga stre­hët e ndërte­save të tij, në mënyrë që ato të mos piko­jnë mbi tokën e tjetrit.

Derd­h­ja e tyre në një rrjed­hë pub­like mund të bëhet kur nuk ndalo­het nga rreg­ul­lat që kanë cak­tu­ar organet kom­pe­tente.

Pronari është i detyru­ar të kujde­set që ujërat dhe mbe­turi­nat që vijnë nga toka e tij të mos derd­hen në kanalin ose në tokën e tjetrit, përveç kur ndër­m­jet tyre ka mar­rëvesh­je të kundërt.

 

 

KREU II

 

FITIMI DHE HUMBJA E PRONë­SISë

 

Kali­mi i pronë­sisë

Neni 162

 

E drej­ta e pronë­sisë dhe të drej­ta të tjera mbi sendet janë të trans­fer­ueshme, përveç kur ndalo­het nga ligji ose nga vetë natyra e së drejtës.

 

Mënyra e fitim­it të pronë­sisë

Neni 163

 

Pronësia fito­het nëpër­m­jet mënyrave të cak­tu­ara në këtë Kod dhe mënyrave të tjera të cak­tu­ara me ligj të veçan­të.

 

Fiti­mi i pronë­sisë me kon­tratë

Neni 164

 

Pronësia fito­het me anë të kon­tratës, pa qenë e nevo­jshme të bëhet dorëz­i­mi i sendit. Për sendet që për­cak­to­hen në numër, në peshë ose me masë, duhet të bëhet edhe dorëz­i­mi i tyre.

 

Fiti­mi i pronë­sisë me trashëgim

Neni 165

 

Fiti­mi i pronë­sisë me trashëgim kry­het sipas kushteve të parashikuara në dis­poz­i­tat e pjesës së tretë të këtij Kodi.

 

Fiti­mi me mirëbes­im i sendeve të lua­jt­shme

Neni 166

 

Per­soni që në bazë të një vepri­mi juridik për kalim­in e pronë­sisë ka fitu­ar kun­drejt shpër­blim­it me mirëbes­im një send të lua­jt­shëm, bëhet pronar i këtij sen­di edhe sikur tjetër­sue­si të mos ishte disponues i tij.

Megjithatë fitue­si, qoftë edhe me mirëbes­im, nuk bëhet pronar i sendit kur ky është i vjed­hur.

Fitue­si me mirëbes­im bëhet pronar i mon­ed­have dhe i letrave me vlerë tek prurësi, edhe sikur këto t’i jenë vjed­hur ose t’i kenë hum­bur pronar­it ose per­son­it juridik pub­lik.

Dis­poz­i­tat e mësipërme nuk zba­to­hen për sendet e lua­jt­shme që janë të shënuara në regjis­trat pub­like.

Prona fito­het e lirë nga të drej­tat e tjetrit mbi sendin, në rast se këto të drej­ta nuk rrjed­hin nga tit­ul­li dhe nga mirëbes­i­mi i fitue­sit.

 

Neni 167

 

Në rast se pronësia mbi një send të lua­jt­shëm u kalon me anë kon­tratash disa per­son­ave, bëhet pronar ai që ka fitu­ar posed­imin e sendit me mirëbes­im, edhe sikur kon­tra­ta të jetë e një date të mëvon­shme.

 

Parashkri­mi fitues

Neni 168

 

Per­soni që ka fitu­ar me mirëbes­im një send, në bazë të një vepri­mi juridik për kalim­in e pronë­sisë dhe që nuk është i ndalu­ar nga ligji, bëhet pronar i këtij sen­di, pas një posed­i­mi të pandër­pre­rë prej pesë vjetësh kur sen­di është i lua­jt­shëm dhe prej dhjetë vjetësh kur ai është i palu­a­jt­shëm.

Kur posed­i­mi nuk është me mirëbes­im, afatet e posedim­it të pandër­pre­rë dyfishohen. Posed­i­mi kon­sidero­het i pandër­pre­rë edhe kur fitue­si i sendit ia ka dhënë posed­imin një per­soni tjetër.

Nuk mund të fito­het me parashkrim fitues një send që është pronë pub­like e pat­jetër­sueshme.

 

Neni 169

 

Per­soni që ka pose­d­uar qetë­sisht e pa ndër­pre­rje, duke u sjel­lë sikur të ishte pronar për njëzetë vjet në një pronë të palu­a­jt­shme, bëhet pronar i saj.

 

Regjistri­mi i sendit të fitu­ar me parashkrim

Neni 170

 

Per­soni që ka fitu­ar me parashkrim një send të palu­a­jt­shëm ka të drejtë të paraqesë padi kundër per­son­it të mëparshëm ose trashëgim­tarëve të tij për njo­hjen e pronë­sisë së vet dhe, në bazë të vendim­it gjyqë­sor përkatës, të kërko­jë që të kry­het regjistri­mi i sendit nga organi kom­pe­tent shtetëror.

 

Pezul­li­mi e ndër­pre­r­ja e parashkrim­it fitues

Neni 171

 

Dis­poz­i­tat për pezul­lim­in dhe ndër­pre­rjen e parashkrim­it të padisë zba­to­hen edhe për parashkrim­in fitues.

Parashkri­mi fitues ndër­pritet me hum­b­jen e posedim­it. Nuk quhet ndër­pre­rje kur pose­due­si hyn përsëri në posed­imin bren­da gjashtë mua­jve ose edhe më vonë me anë padie të ngrit­ur bren­da gjashtë mua­jve.

Sendet pa zot

Neni 172

 

Sendet pa zot janë ato që nuk kanë pronar ose pronari i të cilave ka hequr dorë nga pronësia.

Sendet që nuk kanë zot i tako­jnë shtetit. Kali­mi i tyre në pronësi të shtetit bëhet me vendim të gjykatës kom­pe­tente.

 

Fiti­mi i pronë­sisë me bashkim e përzier­je

Neni 173

 

Mbjell­jet, si dhe ndërte­sat e çdo vepër tjetër që ndod­hen mbi ose nën sipër­faqen e tokës, i përkasin pronar­it të saj, përveç kur parashiko­het ndryshe në këtë Kod e në dis­pozi­ta të tjera ligjore.

Neni 174

 

Pronari i tokës që ka bërë ndër­time e vepra të tjera dhe mbjell­je me mate­r­i­al të huaj, dety­ro­het të pagua­jë vleft­ën e tyre, në rast se nuk kërko­het ndar­ja e kthi­mi i tyre dhe kur kjo mund të kry­het pa u shkak­tu­ar një dëm thel­bë­sor ndër­timeve ose mbjell­jeve të kry­era.

Kur ndar­ja e mate­ri­aleve është e mund­shme dhe pronari i tokës ka vepru­ar me keqbes­im, duhet t’i shpër­ble­jë pronar­it të mate­ri­aleve dëmin e pësuar.

 

Neni 175

 

Kur ndërte­sat e veprat e tjera dhe mbjell­jet janë bërë nga një per­son i tretë me mate­ri­alet e veta në tokën e tjetrit, pronari përkatës ka të drejtë t’i mba­jë ato ose të kërko­jë detyrim­in e atij që i ka bërë t’i heqë ato me shpen­zimet e tij, dhe kur është rasti të shpër­ble­jë dëmin.                Kur pronari i tokës pra­non t’i mba­jë, dety­ro­het të pagua­jë vleft­ën e matar­i­aleve dhe të krahut të punës ose rrit­jen e vleft­ës që i është bërë pronës.

Pronari i tokës nuk mund t’i kërko­jë heq­jen e ndër­timeve e të mbjell­jeve të kry­era kur ato janë bërë me dijen­inë e tij, ose me mirëbes­im nga per­soni i tretë, si dhe kur kanë kalu­ar gjashtë muaj që nga dita kur pronari ka mar­rë njof­tim për këto ndër­time e mbjell­je.                      Kur me mirëbes­im është ngrit­ur një ndërtesë në tokën e huaj dhe vlef­ta e saj është më e mad­he se vlef­ta e tokës, per­soni që ka ngrit­ur ndërtesën mund të nji­het pronar edhe i tokës, me vendim të gjykatës kom­pe­tente.

 

Neni 176

 

Kur dy ose më shumë sende të lua­jt­shme që u përkasin pronarëve të ndryshëm janë bashkuar ose përzi­er në një send të vetëm e që nuk mund të nda­hen pa u shkak­tu­ar një dëm thel­bë­sor njëri-tjetrit, ose kur ndar­ja kërkon punë e shpen­z­ime të tepëru­ara, pronarët e secilit send bëhen bashkëpronarë të sendit të ri, në për­p­jes­tim me vleft­ën që pjesët e sendit kishin në momentin e bashkim­it apo të përz­jer­jes së tyre.

Kur një send i lua­jt­shëm është bashkuar ose përzi­er me një tjetër në mënyrë të tillë sa duket se është pjesë aksesore e tij, sen­di i ri i për­ket pronar­it të pjesës krye­sore, i cili dety­ro­het të pagua­jë vleft­ën përkatëse, si dhe kur është rasti të shpër­ble­jë dëmin e shkak­tu­ar.

 

Fiti­mi i pronë­sisë me për­punim

Neni 177

 

Per­soni që me punën e tij ka kri­juar një send të ri të lua­jt­shëm duke për­dorur lëndën në pronësi të një per­soni tjetër, pavarë­sisht se lën­da mund ose jo të mar­rë for­mën e saj të parë, bëhet pronar i sendit të ri në rast se vlef­ta e punës është më e mad­he se ajo e lëndës, me kusht që të pagua­jë vleft­ën e saj.

Në rast të kundërt sen­di i ri fito­het nga pronari i lëndës, duke paguar vleft­ën e punës. Kur për­punue­si ka vepru­ar me keqbes­im, me vendim të gjykatës sen­di i ri i kalon pronar­it të lëndës edhe në rast se vlef­ta e punës është më e mad­he se ajo e lëndës, por duke paguar vleft­ën e kësaj të fun­dit.

 

Bashkimet e tokave nga alu­vionet

Neni 178

 

Mbush­jet me dhe të tokave e sht­e­sat e tokës që for­mo­hen në mënyrë të natyr­shme gjatë brig­jeve të lumen­jve a të për­ren­jve, i përkasin pronar­it të tokës, përveç kur parashiko­het ndryshe me ligj.

 

Tokat e liru­ara nga rrjed­hat e ujit

Neni 179

 

Toka që liro­het nga një rrjed­hë uji, e cila tërhiqet në mënyrë të natyr­shme nga njëri breg dhe shkon në bre­gun tjetër, i për­ket pronar­it të tokës nga e cila është larguar rrjed­ha.

 

Tokat e kri­juara në shtratet e lumen­jve

Neni 180

 

Ishu­jt dhe mbush­jet me dhe që kri­jo­hen në shtratet e lumen­jve janë pronë pub­like.

 

Neni 181

 

Kur një lum ose për­rua ndër­ron shtrat duke e lënë të vjetrin, toka që liro­het është në pronësi të pronarëve kufi­tarë të dy anëve (buzëve) të lumit apo të për­roit, të cilët e nda­jnë atë deri në mesin e shtratit të lënë sipas gjatë­sisë së tij.

 

SENDET E HUMBURA OSE Të GJETURA

 

Njof­ti­mi për gjet­jen

Neni 182

 

Per­soni që ka gje­tur një send të hum­bur, duke përf­shirë edhe gjënë e gjal­lë të shkëputur nga tufa, është i detyru­ar të lajmëro­jë men­jëherë pronar­in ose per­son­in që i ka hum­bur dhe kur ky nuk nji­het, ta dorë­zo­jë atë në bashk­inë apo komunën, në ter­ri­torin e së cilës është gje­tur sen­di.

Bashkia ose komu­na është e detyru­ar të shpal­lë men­jëherë gjet­jen e sendit.

 

Mar­r­ja e sendit dhe pag­i­mi i shpen­z­imeve

Neni 183

 

Pronari ose per­soni, të cilit i ka hum­bur sen­di, ka të drejtë ta kërko­jë atë bren­da gjashtë mua­jve nga dita që është shpal­lur gjet­ja në bashk­inë apo komunën përkatëse, pasi të ketë paguar shpen­zimet e bëra për rua­jt­jen e sendit dhe një shpër­blim për per­son­in që ka gje­tur sendin në masën 10% të vleft­ës së sendit, ose të çmim­it të mar­rë, kur sipas rrethanave të paraqi­tu­ra, shit­ja e tij ka qenë e domos­doshme.                      Kur ka kundër­sh­time për vleft­ën e sendit, mos­mar­rëvesh­ja zgjid­het nga gjyka­ta.

Bashkia ose komu­na mund të lejo­jë mba­jt­jen përko­hë­sisht të sendit nga per­soni që e ka gje­tur, të cilit i paguhen dhe shpen­zimet e bëra për rua­jt­jen e sendit.

Sendet e hum­bu­ra duhen të ruhen dhe të mirëm­ba­hen me kujdesin e duhur.

 

Fiti­mi i pronë­sisë nga per­soni që ka gje­tur sendin

Neni 184

 

Kur pronari ose per­soni që e ka hum­bur sendin nuk paraqiten për ta mar­rë atë bren­da afatit të cak­tu­ar në nenin 183, sen­di ose çmi­mi i shit­jes i kalon në pronësi per­son­it që e ka gje­tur, i cili paguan shpen­zimet e mba­jt­jes.

 

Sendet e gje­tu­ra në lokal

Neni 185

 

Sendet e gje­tu­ra në lokalet pub­like e pri­vate e në mjetet e trans­portit, duhen t’i dorë­zo­hen men­jëherë admin­is­tratës së lokalit ku janë gje­tur, e cila i ruan ato tri ditë. Kur nuk paraqitet pronari ose per­soni që i ka hum­bur, admin­is­tra­ta i dorë­zon ato në bash­ki apo në komunën përkatëse.

 

The­sari

Neni 186

 

Quhet the­sar çdo send i çmueshëm, i cili duket me sak­tësi se ka qenë në tokë ose i fshe­hur prej shumë kohësh dhe që nuk mund t’i gjen­det pronari.

The­sari i për­ket pronar­it të sendit të lua­jt­shëm apo të palu­a­jt­shëm ku është gje­tur, përveç rasteve të sendeve me vlerë shken­core, kul­tur­ore, arke­ologjike etj., të parashikuara nga neni 187 i këtij Kodi.

Per­soni që zbu­lon the­sarin ka të drejtën e një shpër­bli­mi të arsyeshëm që nuk duhet të kalo­jë gjys­mën e vlerës së tij.

 

Pronësia e shtetit mbi një kat­e­gori sendesh të lua­jt­shme

Neni 187

 

Sendet e lua­jt­shme, me vlerë kul­tur­ore, his­torike, arke­ologjike, etno­grafike, si dhe sendet naty­rore të rral­la me rëndësi shken­core që zbu­lo­hen, shkë­puten ose nxir­ren nga toka ose uji, kalo­jnë në pronësi të shtetit.

Pronari, në pronën e të cilit janë zbu­lu­ar sende të tilla, është i detyru­ar të lejo­jë kry­er­jen e gër­mimeve, duke u shpër­bly­er dëmet e pësuara.

Per­soni që ka zbu­lu­ar ose ka gje­tur sende të tilla, ka të drejtë të mar­rë nga shteti një shpër­blim të arsyeshëm.

 

Fiti­mi i pronë­sisë me anë push­ti­mi

Neni 188

 

Pronësia mbi sendet e lua­jt­shme të aban­donuara, si dhe mbi kaf­shët e egra, shpendët, peshqit, fru­tat e egra dhe mbi sendet e tjera të lua­jt­shme të natyrës, fito­het me anë push­ti­mi, në kushte të cak­tu­ara me ligj ose në dis­pozi­ta të veçan­ta.

 

 

 

Tufa e bletëve

Neni 189

 

Pronari i një tufe bletësh ka të drejtë ta ndjekë e ta mar­rë atë në tokën e tjetrit, duke shpër­bly­er dëmin e shkak­tu­ar.

Kur pronari i bletës së ikur nuk e ka ndjekur atë bren­da tri ditëve, ose kur ajo ka hyrë në një zgjua bletësh tjetër, pronësia mbi atë i kalon përkatë­sisht pronar­it të tokës ku ka qën­dru­ar ble­ta ose pronar­it të zgjoit.

 

Fiti­mi i pronë­sisë me anë shpronësi­mi

Neni 190

(Ndryshuar fjalia e parë me ligjin nr.8781, datë 3.5.2001, neni 22)

 

Sendet mund  të shpronë­so­hen vetëm për intere­sa pub­like të njo­hur me ligj dhe vetëm kun­drejt një shpër­bli­mi të drejtë. Ato kalo­jnë në pronësi të shtetit ose të enteve të tjera pub­like, në favor të të cilave është bërë shpronësi­mi.

Hum­b­ja e pronë­sisë

Neni 191

 

Pronësia hum­bet kur fito­het nga një tjetër ose kur hiqet dorë prej saj.

Heq­ja dorë nga pronësia mbi pasuritë e palu­a­jt­shme në dobi të një tjetri, është e vlef­shme kur bëhet me akt note­r­i­al e regjistro­het.

KREU III

 

REGJISTRIMI I PASURIVE TË PALUAJTSHME

 

Neni 192

 

Sendet e palu­a­jt­shme dhe fak­tet që kanë lid­hje me gjënd­jen juridike të tyre regjistro­hen në regjistrin e pasurive të palu­a­jtëshme.

Regjistri­mi bëhet në bazë të një akti pub­lik, të një vendi­mi gjykate apo të një organi tjetër shtetëror kom­pe­tent, si dhe në rastet e tjera të parashikuara nga ligji.

 

Neni 193

 

Duhet të regjistro­hen në regjistrin e pasurive të palu­a­jt­shme:

a) kon­tratat për kalim­in e pronë­sisë së sendeve të palu­a­jt­shme dhe aktet për pjes­timin vull­ne­tar të tyre;

b) kon­tratat me të cilat kri­jo­hen, nji­hen, ndryshohen ose pusho­jnë të drej­ta pronësie mbi sendet e palu­a­jt­shme, të drej­ta uzufruk­ti, për­dori­mi e bujt­je­je, emfi­teoze e servi­tu­ti e të drej­ta të tjera reale;

c) aktet me të cilat hiqet dorë nga të drej­ta pasurore të mësipërme;

ç) vendimet e gjykatave me të cilat nji­het cilësia e trashëgim­tar­it dhe fito­het pasuria e trashëguar;

d) aktet me të cilat kri­jo­het një shoqëri ose një sub­jekt tjetër i së drejtës që ka në pronësi pasuri të palu­a­jt­shme ose gëzon të drej­ta të tjera reale mbi to;

h) vendimet e gjykatave ose organ­eve kom­pe­tente shtetërore që përkatë­sisht përm­ba­jnë fitimin ose njo­hjen e pronë­sisë mbi pasuritë e palu­a­jt­shme, pjes­timin e pasurive të palu­a­jt­shme ose që deklaro­jnë të pavlef­shme veprimet juridike për kalim­in e pronë­sisë të regjistru­ar më parë rreg­ull­isht, si dhe aktet e përm­barim­it gjyqë­sor për sekuestrim­in e pasurisë së palu­a­jt­shme ose shit­jen në ankant të tyre.

Vërte­ti­mi gjyqë­sor i fak­tit të pronë­sisë nuk regjistro­het.

 

Neni 194

 

Në kon­tratën e dhurim­it të pasurisë së palu­a­jt­shme, regjistri­mi merr datën në të cilën regjistro­het pra­n­i­mi, në rast se ky përm­ba­het në një akt të veçan­të.

 

Neni 195

 

Pasuritë e palu­a­jt­shme dhe të drej­tat reale mbi ato që janë fitu­ar ose njo­hur sipas dis­poz­i­tave të këtij Kodi, nuk mund të tjetër­so­hen dhe kur është rasti, të ngarko­hen me bar­rë, në rast se nuk është bërë regjistri­mi i tyre në regjis­trat e pasurive të palu­a­jt­shme.

 

Neni 196

 

Gjykatat, noterët, përm­barue­sit gjyqë­sorë dhe organet e tjera shtetërore dety­ro­hen t’i dër­go­jnë për regjistrim zyrës që admin­istron regjistrin ku ndod­hen pasuritë e palu­a­jt­shme, kop­je të vendim­it ose të aktit që përm­ban fitimin, njo­hjen, ndryshimin, pushimin e një të drejte pronësie të palu­a­jt­shme, ose një të drejte reale mbi atë, ose që deklaro­jnë të pavlef­shme veprime juridike për kalim­in e pronë­sisë të regjistru­ar më parë.

 

Neni 197

 

Duhen të regjistro­hen gjithash­tu:

a) kon­tratat e qirad­hënies së sendeve të palu­a­jt­shme për një kohë mbi nën­të vjet;

b) kërkesë-paditë për fitimin, njo­hjen, ndryshimin ose pushimin e të drej­tave të pronë­sisë ose të drej­tave të tjera reale mbi pasuritë e palu­a­jt­shme;

c) kërkesë-paditë për pjes­timin e pasurisë së palu­a­jt­shme të për­bashkët.

 

Neni 198

 

Min­is­tria e Drejtë­sisë admin­istron veprim­tar­inë e regjistrit pub­lik për pasuritë e palu­a­jt­shme.

Kushtet, mënyra e regjistrim­it dhe e orga­nizim­it, si dhe çdo pro­ce­durë që ka lid­hje me këtë veprim­tari, rreg­ul­lo­het me ligj të veçan­të.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

TITULLI III

 

BASHKëPRONëSIA

 

KREU I

 

BASHKËPRONËSIA NË PJESË

 

Përku­fiz­i­mi dhe përm­ba­jt­ja

Neni 199

 

Ka bashkëpronësi kur një ose disa sende dhe të drej­ta të tjera reale u përkasin bashkër­isht dy ose më shumë per­son­ave.

Pjesët e bashkëpronarëve janë të barabar­ta, gjer­sa nuk vërte­to­het e kundër­ta. Të drej­tat dhe detyrimet e bashkëpronarëve cak­to­hen në për­p­jes­tim me pjesët përkatëse.

 

Të drej­tat e bashkëpronarëve

Neni 200

 

Çdo bashkëpronar ka këto të drej­ta:

a) të për­fi­to­jë nga të ard­hu­rat e sendit të për­bashkët në për­p­jes­tim me pjesën e tij;

b) të për­dorë sendin e për­bashkët sipas qël­lim­it të për­cak­tu­ar dhe në mënyrë që të mos i pen­go­jë bashkëpronarët e tjerë të për­dorin atë sipas të drej­tave të tyre;

c) të tjetër­so­jë ose dispono­jë në çdo mënyrë tjetër pjesën e tij në sendin e për­bashkët, por kur ky është një send i palu­a­jt­shëm, mund ta shesë pjesën e tij vetëm duke respek­tu­ar të drejtën e para­bler­jes që kanë bashkëpronarët e tjerë sipas nen­it 204 të këtij Kodi;

ç) të kërko­jë pjes­timin e sendit të për­bashkët edhe sikur të ketë një mar­rëvesh­je të kundërt, përveç kur ky pjes­tim dëm­ton së tepër­mi qël­lim­in përkatës ose është ndalu­ar me ligj;

d) të kërko­jë kthimin jo vetëm të pjesës së tij, por të gjithë sendit të për­bashkët, me kusht që ky t’u dorë­zo­het gjithë bashkëpronarëve.

 

Detyrimet e bashkëpronar­it

Neni 201

 

Çdo bashkëpronar është i detyru­ar që në për­p­jes­tim me pjesën e vet, të pagua­jë shpen­zimet e nevo­jshme për rua­jt­jen dhe gëz­imin e sendit të për­bashkët.

 

Neni 202

 

Kur sendin e për­bashkët e për­dorin për vete një ose disa bashkëpronarë, këta dety­ro­hen t’u pagua­jnë bashkëpronarëve të tjerë shpër­blim­in për për­dorim­in e pjesëve të tyre nga dita kur u është njof­tu­ar me shkrim kërke­sa e këtij shpër­bli­mi ose nga data e paraqit­jes së padisë në gjykatën kom­pe­tente.

 

Admin­istri­mi i sendit të për­bashkët

Neni 203

 

Të gjithë bashkëpronarët, pavarë­sisht nga vlera e pjesës përkatëse, kanë të drejtë të mar­rin pjesë në admin­istrim­in e sendit të për­bashkët.

Sen­di i për­bashkët admin­istro­het sipas mënyrës së mirat­u­ar me mar­rëvesh­jen e të gjithë bashkëpronarëve dhe kur kjo nuk është arrit­ur, sipas mënyrës së cak­tu­ar me vendim të bashkëpronarëve që kanë më shumë se gjys­mën e vleft­ës së tij. Vendi­mi i shu­micës është i detyrueshëm edhe për bashkëpronarët që kanë mbe­tur në pakicë.

Kjo shu­micë mund të ven­dosë që të vihet hipotekë ose peng mbi sendin e për­bashkët, kur kjo është e domos­doshme për të sig­u­ru­ar kthimin e shu­mave të mar­ra hua për mirëm­ba­jt­jen ose rindër­timin e tij.

Kur nuk është arrit­ur kjo shu­micë ose kur vendi­mi i saj është i dëmshëm për sendin e për­bashkët, gjyka­ta kom­pe­tente, me kërkesën e çdo bashkëpronari, ven­dos masat që i çmon të nevo­jshme dhe, sipas rastit, emëron një kujdestar për admin­istrim­in e sendit.

 

E drej­ta e para­bler­jes

Neni 204

 

Bashkëpronari, para se t’ia shesë pjesën e vet në sendin e palu­a­jt­shëm një per­soni që nuk është bashkëpronar, dety­ro­het të njofto­jë me shkrim bashkëpronarët e tjerë nëse dëshi­ro­jnë të ble­jnë pjesën me të njëj­tat kushte që do t’ia shesë per­son­it të tretë. Në rast se këta nuk përgjig­jen bren­da tre mua­jve se dëshëro­jnë të ble­jnë pjesën, bashkëpronari është i lirë të shesë pjesën e tij në per­sona të tretë.

Ai duhet t’ua bëjë të njo­hur bashkëpronarëve të tjerë bashkëpronar­in e ri.

 

E drej­ta e kred­i­torit mbi pjesën e bashkëpronar­it

Neni 205

 

Çdo kred­i­tor ka të drejtë të real­i­zo­jë kred­inë e vet mbi pjesën që i takon bashkëpronar­it deb­itor në sendin e për­bashkët.

 

Neni 206

 

Kred­i­torët dhe trashëgim­tarët e ndon­jë bashkëpronari mund të ndërhyjnë në pjesë­tim, me shpen­zimet e tyre, por nuk mund të kundër­sh­to­jnë pjesë­timin e bërë më parë, përveç kur kanë njof­tu­ar kundër­sh­timin e tyre para pjesë­tim­it.

Në pjesë­timin e pasurisë së palu­a­jt­shme, njof­ti­mi për kundër-shtimet e për­men­dura në para­grafin e mësipërm, duhet të regjistro­het për­para regjistrim­it të kërkesës për pjesë­tim. Gjithash­tu, në një pjesë­tim të tillë duhet të thirren të gjithë kred­i­torët që kanë regjistru­ar kërke­sat e tyre ose që kanë fitu­ar të drej­ta mbi pasur­inë që pjesto­het, për­para regjistrim­it të aktit të pjesë­tim­it ose të regjistrim­it të kërkesës për pjesë­tim.

 

Pjesë­ti­mi i sendit të për­bashkët

Neni 207

 

Pjesë­ti­mi i sendit të për­bashkët kry­het me mar­rëvesh­jen e të gjithë bashkëpronarëve. Kur sen­di është i palu­a­jt­shëm mar­rëvesh­ja duhet të bëhet me akt note­r­i­al. Kur kjo mar­rëvesh­je nuk është arrit­ur, pjesë­ti­mi i sendit kry­het me anë të gjykatës, duke u thirrur në gjyq të gjithë bashkëpronarët. Pjesë­ti­mi i sendit të për­bashkët bëhet me ndar­jen e tij në natyrë sipas pjesëve që kanë bashkëpronarët, në qoftë se kjo ndar­je është e mund­shme dhe nuk dëm­ton qël­lim­in përkatës të sendit. Pabarazia e pjesëve, që rezul­ton nga ndar­ja në natyrë kom­pen­so­het me një shpër­blim në para.

Kur sen­di i për­bashkët nuk mund të nda­het në natyrë gjyka­ta urd­hëron që ai të shitet në ankand dhe vlef­ta e tij të nda­het ndër­m­jet bashkëpronarëve, sipas pjesëve përkatëse, duke llog­a­r­it­ur edhe shu­mat që ata duhet t’i pagua­jnë njëri-tjetrit për shkak të mar­rëd­hënies së bashkëpronë­sisë.

Megjithatë, në vend të shit­jes në ankand, gjyka­ta, kur disa nga bashkëpronarët e kërko­jnë, mund të urd­hëro­jë që sen­di t’u lihet këtyre, duke i detyru­ar që t’i pagua­jnë bashkëpronar­it, i cili kërkon pjesë­timin, vleft­ën e pjesës së tij, sipas mënyrës dhe bren­da afat­eve të cak­tu­ara në vendimin gjyqë­sor.

Kur sen­di që nuk mund të nda­het në natyrë, është shtëpi ban­i­mi, gjyka­ta ia lë në pjesë, në kushtet e sipërtreguara, atij nga bashkëpronarët që banon në atë shtëpi ose ka nevo­jë më shumë se të tjerët për atë sipër­faqe ban­i­mi.

Tjetër­si­mi i sendit të për­bashkët

Neni 208

 

Tjetër­si­mi i sendit të për­bashkët mund të bëhet vetëm me pëlqimin e të gjithë bashkëpronarëve.

 

KREU II

 

BASHKëPRONëSIA NË TëRëSI

 

A. Bashkëpronësia e detyrueshme

 

Objek­tet e për­bashkë­ta të ndërte­save

Neni 209

 

Në katet ose njësitë e ndara të kat­eve të një ndërtese që ndod­hen në pronësi të veçan­të të pronarëve të ndryshëm, janë në bashkëpronësi të detyrueshme të tyre, gjer­sa në aktin e pronë­sisë nuk është cak­tu­ar ndryshe, këto objek­te:

a) tru­al­li mbi të cilin është ngrit­ur ndërte­sa, themelet, muret krye­sore, muret ndarëse të brend­shme, shkallët, hol­let, çatia ose tara­ca, oxhaqet, si edhe të gjitha ato objek­te të ndërtesës, që kanë karak­ter të tillë dhe shër­be­jnë për për­dorim të për­bashkët;

b) puset, instalimet e ujit, instalimet elek­trike, të gaz­it, të tele­fon­isë e të ngro­hjes qen­drore, duke përf­shirë edhe tuba­cionet dhe lin­jat përkatëse, si dhe kanalet e ndryshme deri në pikën e degëzim­it të tyre bren­da një­sive të ndara të kat­eve.

 

Neni 210

 

E drej­ta e secilit bashkëpronar mbi sendet e për­men­dura në nenin e mësipërm, është në për­p­jesë­tim me vleft­ën e katit ose të pjesëve të katit që i përkasin atij, përveç kur tit­ul­li parashikon ndryshe.

Heqia dorë nga e drej­ta mbi sendet e mësipërme, nuk e liron bashkëpronar­in nga detyri­mi për të kon­tribuar në shpen­zimet për mba­jt­jen e tyre.

 

Pan­dash­mëria e objek­teve të për­bashkë­ta

Neni 211

 

Objek­tet e për­bashkë­ta të ndërtesës nuk lejo­het të nda­hen, përveç kur ndar­ja e ndon­jërit prej tyre mund të kry­het pa ia vështirë­suar për­dorim­in e tij asnjërit nga bashkëpronarët.

 

 

Për­bër­ja e asam­blesë dhe zgjed­h­ja e krye­sisë

Neni 212

 

Asam­ble­ja për­bëhet nga pronarët e secilit kat ose njësie të ndarë të çdo kati, të cilët kanë në bashkëpronësi objek­tet e për­bashkë­ta të ndërtesës.

Në mbled­hjen e parë të asam­blesë anë­tarët e saj zgjed­hin, nga gjiri i tyre, kryesinë, e cila ngarko­het të krye­jë, në emër e për llog­a­ri të tyre të gjitha veprimet e nevo­jshme për admin­istrim­in dhe mirëm­ba­jt­jen e zakon­shme të objek­teve të për­bashkë­ta, përveç atyre veprimeve që janë në kom­pe­tencë vetëm të asam­blesë, si dhe të për­faqë­so­jë në instan­cat gjyqë­sore kom­pe­tente dhe në arbi­trazh.

Mbled­hjet e asam­blesë dhe vlef­sh­mëria e vendimeve

Neni 213

 

Pas mbled­hjes së parë orga­nizuese, mbled­hjet e asam­blesë thirren një herë në vit. Mbled­hje të tjera të asam­blesë mund të thirren nga krye­sia e saj ose me nis­mën e jo më pak se 20% të anë­tarëve të saj.

Asam­ble­ja mund të çelet dhe të mar­rë vendime kur janë të pran­ishëm per­son­al­isht ose të për­faqë­suar me prokurë bashkëpronarët, të cilët kanë të pak­tën dy të tre­tat e tërë­sisë së kuo­tave. Kur ky numër nuk është i pran­ishëm, mbled­h­ja shty­het dhe mbled­h­ja pasard­hëse zhvil­lo­het në rast se merr pjesë shu­mi­ca e zakon­shme e bashkëpronarëve.

Vendimet e asam­blesë mer­ren me shu­micë të thjeshtë votash të bashkëpronarëve, përveç rasteve kur në dis­poz­i­tat e këtij kreu ose me dis­pozi­ta të veçan­ta kërko­het një shu­micë e cilë­suar. Kur num­ri i votave është i barabartë, vota e kryetar­it është vendimtare.

 

Kom­pe­ten­cat krye­sore të asam­blesë

Neni 214

 

Asam­ble­ja ka edhe këto kom­pe­ten­ca krye­sore:

1. Mira­ton rreg­ul­loren për admin­istrim­in e banesës, e cila har­to­het sipas rreg­ul­lores tip të mirat­u­ar nga Këshilli i Min­is­trave.

2. Kri­jon fondin rez­ervë për shpen­zimet e për­bashkë­ta, duke cak­tu­ar edhe shumën vje­tore të tij.

3. Mira­ton pre­ven­ti­vat e shpen­z­imeve që ka ven­do­sur të kry­hen gjatë vitit, si dhe ndar­jen e shumës së tyre midis bashkëpronarëve.

Shpen­zimet e për­bashkë­ta për mirëm­ba­jt­jen, riparimet dhe për­mirësimet e zakon­shme të këtyre objek­teve mira­to­hen nga asam­ble­ja me shu­micë të thjeshtë votash, ndër­sa shpen­zimet për për­mirësime të mëd­ha ose rinësime cilë­sore ven­dosen me shu­micë të cilë­suar të bashkëpronarëve që arri­jnë të pak­tën 75% të kuo­tave përkatëse.

4. Emëron, kur çmo­het e domos­doshme, kujdestarin e ndërtesës, duke cak­tu­ar kom­pe­ten­cat dhe pagën e tij.

5. Autor­i­zon kryesinë që të sig­uro­jë, bren­da kufi­jve të arsyeshme, objek­tet që janë pronë e për­bashkët, si dhe të lid­hë kon­tra­ta të tjera të nevo­jshme për mirëm­ba­jt­jen, riparimet dhe për­mirësimet e zakon­shme, ose, sipas rastit, për për­mirësime të mëd­ha apo rinësime të këtyre objek­teve.

 

Neni 215

 

Vendimet e mar­ra nga asam­ble­ja sipas dis­poz­i­tave të mësipërme janë të detyrueshme për të gjithë bashkëpronarët.

Padia kundër vendimeve të asam­blesë

Neni 216

 

Kur një vendim i asam­blesë është i paligjshëm ose cenon intere­sat e ndon­jërit nga bashkëpronarët e këtyre objek­teve, çdo bashkëpronar ka të drejtë të paraqesë në gjykatën kom­pe­tente padi për pavlef­sh­mërinë e atij vendi­mi, bren­da trid­hjetë ditëve nga data e dhënies së tij. Paraqit­ja e kërkesë-padisë nuk pezul­lon zba­timin e vendim­it të asam­blesë, përveç kur gjyka­ta ka ven­do­sur ndryshe.

 

Detyrimet e bashkëpronarëve

Neni 217

 

Çdo bashkëpronar ka këto detyrime:

1. Të pagua­jë shpen­zimet për rua­jt­jen dhe gëz­imin e pjesëve të për­bashkë­ta të ndërtesës, për kry­er­je shër­bimesh në dobi të për­bashkët dhe për ndryshime të ven­do­sura nga shu­mi­ca e bashkëpronarëve, në për­p­jesë­tim me vleft­ën e pjesës së secilit, përveç kur ka mar­rëvesh­je tjetër.

Për sendet që u shër­be­jnë bashkëpronarëve në masë të ndryshme, shpen­zimet për­bal­lo­hen në për­p­jesë­tim me për­dorim­in që mund t’u bëjë atyre secili.

Të pagua­jë shpen­zimet për rua­jt­jen dhe gëz­imin e pjesëve të për­bashkë­ta të ndërtesës, për kry­er­je shër­bimesh në dobi të për­bashkët dhe për ndryshime të ven­do­sura nga shu­mi­ca e bashkëpronarëve në për­p­jesë­tim me vleft­ën e pjesës të secilit, përveç kur ka mar­rëvesh­je tjetër.

2. Të mos krye­jë në katin ose njës­inë e ndar­jes së katit, që është në pronësi të veçan­të të tij, ndër­time të cilat mund t’ u shkak­to­jnë dëme objek­teve të për­bashkë­ta të ndërtesës.

3. Të ndreqë dëmin ose të pagua­jë shpen­zimet për zëvendësimin e tij, që ai vetë ose një anë­tar i famil­jes së tij i ka shkak­tu­ar me faj, cil­it­do objek­ti të për­bashkët.

4. Të mos krye­jë, pa lejen para­prake të asam­blesë, në katin ose në njës­inë e ndarë të katit që është në pronë të tij, sht­e­sa ose ndryshime të cilat mund të ceno­jnë pam­jen e jashtme të ndërtesës.

 

Sht­e­sa të reja mbi katin e fun­dit

Neni 218

 

Ndër­ti­mi mbi katin e fun­dit të një ndërtese, të kat­eve ose veprave të tjera, mund të real­i­zo­het me vendimin e shu­micës prej 3/4 të bashkëpronarëve të ndërtesës.

 

Neni 219

 

Ndalo­het dhë­nia e lejes për kry­er­jen e sht­e­save ose veprave të tilla mbi katin e fun­dit në qoftë se kushtet sta­tike të ndërtesës nuk e lejo­jnë.

Bashkëpronarët mund të kundër­sh­to­jnë lejen e dhënë nga organi kom­pe­tent shtetëror për kry­er­jen e sht­e­save ose veprave të tilla mbi katin e fun­dit dhe kur provo­het se ato pakë­so­jnë ajrin apo dritën për katet e mëposhtme ose ceno­jnë pam­jen arkitek­tonike të ndërtesës.

 

Neni 220

 

Ata që janë lejuar të bëjnë sht­e­sa ose vepra të tjera në katin e fun­dit dety­ro­hen të rindër­to­jnë taracën, të cilën të gjithë ose një pjesë e bashkëpronarëve kishin të drejtë ta për­dornin.

 

Shëm­b­ja tërë­sore ose pje­sore e ndërtesës

Neni 221

 

Kur ndërte­sa shëm­bet tërë­sisht ose në një pjesë që për­bën jo më pak se tre të katër­tat e vlerës së saj, secili bashkëpronar mund të kërko­jë që të shiten në ankand tru­al­li dhe mate­ri­alet, përveç kur është ven­do­sur ndryshe.

Kur ndërte­sa është dëm­tu­ar në një për­masë më të vogël, asam­ble­ja ven­dos për rindër­timin e objek­teve të për­bashkë­ta të ndërtesës dhe secili bashkëpronar i tyre dety­ro­het të kon­tribuo­jë në për­p­jesë­tim me të drej­tat e tij në ato objek­te.

Bashëpronari që nuk dësh­i­ron të mar­rë pjesë në rindër­timin e ndërtesës, duhet t’u shesë bashkëpronarëve të tjerë ose ndon­jërit prej tyre edhe objek­tet, të cilët janë pronë vetëm e tij, sipas vlerësim­it që do të bëhet.

 

B. Bashkëpronësia midis anë­tarëve të famil­jes bujqë­sore

 

Neni 222

 

Pronësia mbi pasur­inë e anë­tarëve të famil­jes bujqë­sore, u për­ket në tërësi anë­tarëve të saj, të cilët nëpër­m­jet punës ose të drej­tave të tjera të fitu­ara, kanë kon­tribuar në kri­jimin e në mba­jt­jen e ekonomisë bujqë­sore.

 

Neni 223

 

Famil­ja bujqë­sore për­bëhet nga per­son­at që lid­hen ndër­m­jet tyre për shkak gjinie, martese, birësi­mi ose pra­n­i­mi si anë­tar i saj.

 

Neni 224

 

Famil­ja bujqë­sore për­faqë­so­het në mar­rëd­hëni­et pasurore me të tretët nga kryetari, i cili zgjid­het nga anë­tarët e saj.

 

Neni 225

 

Në pasur­inë e famil­jes bujqë­sore nuk përf­shi­hen sendet e për­dorim­it thjesht vet­jak të anë­tarëve, si dhe sendet që anë­tari ka fitu­ar me të ard­hu­rat e tij vet­jake, me dhurim ose me trashëgim.

 

Neni 226

 

Anë­tari i famil­jes bujqë­sore nuk mund të tjetër­so­jë asnjë pjesë të pasurisë së famil­jes bujqë­sore, gjer­sa nuk është bërë pjesë­ti­mi i saj.

 

Neni 227

 

Çdo anë­tar i famil­jes bujqë­sore mund të kërko­jë pjesën e vet në pasur­inë e famil­jes bujqë­sore. Ajo për­cak­to­het duke mar­rë parasysh sido­mos:

a) pasur­inë që i për­ket tërë famil­jes;

b) num­rin e anë­tarëve të famil­jes;

c) kon­tributin e tij në vënien ose shtimin e pasurisë së famil­jes duke u nisur nga sasia ose efek­tiviteti i këtij kon­tribu­ti, si dhe nga puna dhe mjetet e dhë­na në kri­jimin dhe mba­jt­jen e ekonomisë bujqë­sore.

 

Neni 228

 

Pjesë­ti­mi i pasurisë së famil­jes bujqë­sore, bëhet sipas rreg­ullave të cak­tu­ara në nenin 207 të këtij Kodi.

Kur kërko­het pje­sa nga anë­tarë të veçan­të të saj, ajo vlerë­so­het dhe i jepet në para. Kur pjesë­ti­mi kërko­het nga disa pjesë­tarë të famil­jes bujqë­sore, me qël­lim që të kri­jo­het një famil­je tjetër bujqë­sore, pje­sa mund të jepet në natyrë, me kusht që toka bujqë­sore që u mbetet famil­jeve të ndara, të mos jetë nën min­i­mu­min e një­sisë min­i­male të kul­tivim­it.                  Me njësi min­i­male të kul­tivim­it kup­to­het toka bujqë­sore, që është e nevo­jshme për mba­jt­jen e një ekonomie bujqë­sore, sipas kushteve naty­rore të krahinës apo zonës përkatëse.

 

Neni 229

 

Famil­ja bujqë­sore përgjig­jet për veprimet e paligjshme të kry­era nga anë­tarët e saj, gjatë ushtrim­it të detyrave që rrjed­hin nga veprim­taria ekonomike e vetë famil­jes bujqë­sore.

 

Neni 230

 

Famil­ja bujqë­sore nuk përgjig­jet për detyrimet ekonomike vet­jake të anë­tarëve, duke përf­shirë edhe kryetarin e saj. Kred­i­torët kanë të drejtë të paguhen nga pje­sa që i takon anë­tar­it deb­itor në të ard­hu­rat e famil­jes bujqë­sore dhe nga pje­sa që i takon atij në pasur­inë e famil­jes bujqë­sore.

 

C. Bashkëpronësia ndër­m­jet bashkëshort­ëve

 

Neni 231

 

Bashkëpronësia ndër­m­jet bashkëshort­ëve rreg­ul­lo­het me dis­pozi­ta të Kodit të Famil­jes.

TITULLI IV

 

UZUFRUKTI

 

KREU I

 

DISPOZITA Të PËRGJITHSHME

 

Përm­ba­jt­ja e uzufruk­tit

Neni 232

 

Uzufruk­ti është e drej­ta e një per­soni (uzufruk­tari) për të gëzuar një send që është në pronësi të një tjetri, me detyrim që ta rua­jë e ta mirëm­ba­jë atë.

 

 

 

 

 

Mënyra e kri­jim­it të uzufruk­tit

Neni 233

 

Uzufruk­ti kri­jo­het me ligj ose me një veprim juridik. Ai mund të fito­het edhe me parashkrim­in fitues.

 

Kohëzg­jat­ja e uzufruk­tit

Neni 234

 

Uzufruk­ti mund të jetë me ose pa afat, por në çdo rast nuk mund të kalo­jë jetën e uzufruk­tar­it.

Kur e drej­ta e uzufruk­tit gëzo­het nga një per­son juridik, nuk mund të zgjasë më shumë se trid­hjetë vjet.

 

Mënyra e kri­jim­it

Neni 235

 

Uzufruk­ti që kri­jo­het me veprim juridik duhet të bëhet me akt note­r­i­al, ndër­sa kur fito­het me tes­ta­ment vepro­het sipas dis­poz­i­tave përkatëse.

Uzufruk­ti mbi një send të palu­a­jt­shëm duhet të regjistro­het në regjis­trat e pasurive të palu­a­jt­shme.

 

Bashkuzufruk­ti

Neni 236

 

Uzufruk­ti mund të jetë në favor të më shumë se një per­soni. Kur e drej­ta e njërit prej tyre shuhet, ajo u kalon uzufruk­tarëve që mbeten, në për­p­jesë­tim me pjesët. Në këtë mënyrë vepro­het deri në shuar­jen e së drejtës së uzufruk­tar­it të fun­dit që mbetet.

 

KREU II

 

TË DREJTAT QË RRJEDHIN NGA UZUFRUKTI

 

Kufi­jtë e gëzim­it të sendit në uzufrukt

Neni 237

 

Uzufruk­tari gëzon sendin e vënë në uzufrukt, por nuk mund të ndrysho­jë des­tin­imin ekonomik që ka patur ai në fil­lim të uzufruk­tit, pa pëlqimin e pronar­it ose pa autor­iz­imin e gjykatës së rrethit, kur pronari dhe uzufruk­tari nuk mer­ren vesh.

Gjatë vazhdim­it të uzufruk­tit ose në mbarim­in e tij, uzufruk­tari mund të heqë sht­e­sat që i janë bërë sendit, në kushtet e para­grafit të parë të këtij neni, që mund të shkë­puten pa e dëm­tu­ar atë, duke e kthy­er në gjend­jen e tij fillestare, përveç kur parashiko­het ndryshe në aktin e kri­jim­it.

Për­mirësimet e sendit në uzufrukt

Neni 238

 

Uzufruk­tari në mbarim të uzufruk­tit nuk ka të drejtë të kërko­jë shpër­blim­in për për­mirësimet e bëra në send gjatë për­dorim­it edhe sikur të jetë shtu­ar vlef­ta e tij, përveç kur është parashikuar ndryshe në aktin e kri­jim­it të uzufruk­tit.

Sht­e­sa e vleft­ës mund të kom­pen­so­het me dëmet që mund t’i jenë shkak­tu­ar sendit pa fajin e uzufruk­tar­it.

Kur nuk ka vend për kom­pen­sim, uzufruk­tari mund të heqë sht­e­sat e bëra, pa u dëm­tu­ar sen­di, përveç kur pronari pra­non të pagua­jë vleft­ën e tyre, si të ishin të ndara nga sen­di.

 

Përkatësia e fru­tave

Neni 239

 

Uzufruk­tar­it i tako­jnë fru­tat naty­rore dhe ato civile që prod­hon sen­di gjatë kohë­vazhdim­it të uzufruk­tit.

Fru­tat naty­rore që nuk janë ndarë nga sen­di në kohën e fil­lim­it të uzufruk­tit, i përkasin uzufruk­tar­it dhe anas­jell­tas, kur ato nuk janë ndarë nga sen­di kur mbaron uzufruk­ti, i përkasin pronar­it.

 

Kali­mi i së drejtës së uzufruk­tit

Neni 240

 

Uzufruk­tari mund t’ia kalo­jë një tjetri këtë të drejtë për një kohë ose për gjithë kohën e qënies së saj, përveç kur në aktin e kri­jim­it është parashikuar ndryshe.

Kali­mi duhet t’i njofto­het me shkrim pronar­it, përndryshe uzufruk­tari i mëparshëm dhe per­soni që ka fitu­ar një të drejtë të tillë përgjig­jen sol­i­dar­isht ndaj pronar­it.

 

E drej­ta e tjetër­sim­it

Neni 241

 

Uzufruk­tari ka të drejtë të tjetër­so­jë sendet objekt uzufruk­ti në masën që ato des­ti­no­hen të tjetër­so­hen dhe në për­puth­je me natyrën e tyre.

Në raste të tjera uzufruk­tari nuk mund të tjetër­so­jë sendet në uzufrukt pa pëlqimin e pronar­it ose pa autor­iz­imin e gjykatës së rrethit, përveç kur në aktin e kri­jim­it është parashikuar ndryshe.

Autor­iz­i­mi nuk duhet të jepet kur preken intere­sat e pronar­it, uzufruk­tar­it ose të per­son­ave të tretë.

 

Zëvendësi­mi i sendit në uzufrukt

Neni 242

 

Kur sendet në uzufrukt janë tjetër­suar ose janë zëvendë­suar me sende të tjera, këto i përkasin pronar­it dhe njëko­hë­sisht janë objekt i uzufruk­tit.

Rreg­ul­li i mësipërm vlen për gjithç­ka që sig­uro­het nga vjel­ja e detyrimeve objekt uzufruk­ti, nga kom­pen­si­mi për shpër­blim­in e dëmeve ose nga zhvleft­ësi­mi i pasurisë, kur zëvendë­so­jnë ose për­mirë­so­jnë sendet objekt uzufruk­ti.

Janë gjithash­tu objekt uzufruk­ti, sendet që vilen nga për­fitimet e tjera që jep uzufruk­ti, por që nuk janë fru­ta.

 

Inves­timet

Neni 243

 

Pronari dhe uzufruk­tari duhet të mer­ren vesh që paratë objekt uzufruk­ti të investo­hen në mënyrë frut­d­hënëse ose të shpen­zo­hen në interes të pasurisë tjetër në uzufrukt.

 

Dhë­nia me qira

Neni 244

 

Uzufruk­tari ka të drejtë të japë me qira sendet në uzufrukt përveç kur është parashikuar ndryshe në aktin e kri­jim­it të tij.

Kur mbaron uzufruk­ti, pronari duhet të respek­to­jë qiranë e fil­lu­ar nor­mal­isht më parë, përveç kur zgjat­ja e afatit të saj është bërë pa pëlqimin e tij. Kur uzufruk­tari ose qira­mar­rësi i kanë kërkuar pëlqimin pronar­it për qirad­hënien dhe ky nuk është përgjigjur në afatin e cak­tu­ar, quhet se pëlqi­mi është dhënë.

Kur pushon uzufruk­ti, qirad­hëni­et për një afat mbi pesë vjet, kanë vlerë vetëm për pesë vjet nga dita që ka fil­lu­ar qirad­hë­nia.

 

Gëz­i­mi i servi­tuteve

Neni 245

 

Uzufruk­tari gëzon të drej­tat e servi­tuteve të lid­hu­ra me pronën mbi të cilën ka uzufruk­tin dhe të drej­tat e tjera reale që do t’i gëzonte vetë pronari, përveç kufiz­imeve të parashikuara në aktin e kri­jim­it apo në ligj.

 

 

KREU III

 

DETYRIME Që RRJEDHIN NGA UZUFRUKTI

 

Zëvendësi­mi i dëmeve

Neni 246

 

Uzufruk­tari dety­ro­het të shpër­ble­jë vleft­ën e sendit të hum­bur ose të dëm­tim­it të tij, përveç kur provon se nuk janë shkak­tu­ar për fajin e tij.

Ai dety­ro­het të zëvendë­so­jë sendet që, sipas uzufruk­tit, nuk kishte të drejtë t’i kon­sumonte.

 

Inventaret

Neni 247

 

Uzufruk­tari merr në dorëz­im sendet në gjënd­jen që ndod­hen para fil­lim­it të uzufruk­tit. Sendet në uzufrukt mer­ren në dorëz­im me inven­tar të bërë me akt note­r­i­al, në prani të pronar­it, pasi të jetë njof­tu­ar në një afat të për­sh­tat­shëm. është e drejtë e palëve që në inven­tar të shëno­hen të gjitha hol­lësitë që kanë lid­hje me për­cak­timin dhe gjënd­jen e sendeve që mer­ren në uzufrukt.

Inven­tari mund të kry­het edhe me akt pri­vat, kur bien në mar­rëvesh­je të dy palët, që janë të pran­ishëm gjatë kry­er­jes së tij. Shpen­zimet për kry­er­jen e inven­tar­it janë në ngarkim të uzufruk­tar­it, përveç kur parashiko­het ndryshe në aktin e kri­jim­it.

 

Njof­timet peri­odike

Neni 248

 

Uzufruk­tari dety­ro­het t’i dër­go­jë pronar­it në fund të çdo viti një njof­tim të hol­lë­sishëm me shkrim të nën­shkru­ar prej tij, për sendet që nuk ekzis­to­jnë më ose për sendet që i kanë zëvendë­suar ato, si dhe për­fitimet e tjera nga sendet në uzufrukt, që nuk hyjnë në kat­e­gor­inë e fru­tave.

Shpen­zimet për kry­er­jen e deklaratës vje­tore, janë në ngarkim të uzufruk­tar­it, përveç kur në aktin e kri­jim­it është parashikuar ndryshe.

 

Dhë­nia e garan­cisë

Neni 249

 

Uzufruk­tari dety­ro­het t’i japë pronar­it një garan­ci me shkrim për përm­bush­jen e detyrimeve të rrjed­hu­ra nga uzufruk­ti, përveç kur në aktin e kri­jim­it është shkarkuar nga një detyrim i tillë ose kur intere­sat e pronar­it mbi sendet në uzufrukt janë sig­u­ru­ar në mënyrë të mjaftueshme nga një insti­tut i ngarkuar me këtë punë.

Prindërit që kanë uzufruk­tin ligjor mbi sendet në pronësi të fëmi­jëve të tyre, për­jash­to­hen nga dhë­nia e një garan­cie të tillë.

Kur uzufruk­tari është shkarkuar nga detyri­mi për dhënien e garan­cisë, pronar­it i lind e drej­ta të kërko­jë prej tij që t’i tre­go­hen çdo vit sendet që i janë dhënë në uzufrukt ose të nji­het me njof­timin e një insti­tu­cioni kred­i­ti për paratë apo letrat me vlerë të depoz­i­tu­ara.

Uzufruk­tari nuk mund të fito­jë posed­imin e sendeve të vëna në uzufrukt, pa plotë­suar detyrimet që rrjed­hin nga ky nen.

 

Paso­jat e mos­d­hënies së garan­cisë

Neni 250

 

Kur uzufruk­tari nuk jep garan­ci, mer­ren masa për admin­istrim­in e sendeve në uzufrukt. Sendet e palu­a­jt­shme jepen me qira ose i beso­hen një admin­is­tra­tori të zgjed­hur me mar­rëvesh­je ndër­m­jet pronar­it e admin­is­tra­torit dhe kur nuk arri­het një mar­rëvesh­je e tillë, admin­is­tra­tori cak­to­het nga gjyka­ta e rrethit.

Uzufruk­tari ka të drejtë të mba­jë për ban­im të tij dhe të famil­jes së tij, një banesë që përf­shi­het në uzufrukt.

Paratë që përf­shi­hen në uzufrukt investo­hen me kamatë.

Sendet e lua­jt­shme që vjetëro­hen ose dëm­to­hen nga për­dori­mi ose sendet ushqi­more që rreziko­hen të prishen, shiten dhe vlef­ta e tyre jepet me kamatë ose për­doret për sendet në uzufrukt.

Uzufruk­tari mund të kërko­jë t’i lihen sende të lua­jt­shme të mjaftueshme për për­dorim vet­jak.

 

Shpen­zimet e mirëm­ba­jt­jes

Neni 251

 

Shpen­zimet që nevo­jiten për rua­jt­jen, mirëm­ba­jt­jen dhe admin­istrim­in e sendit janë në ngarkim të uzufruk­tar­it. Janë gjithash­tu në ngarkim të tij edhe shpen­zimet për ndreq­jet jo të zakon­shme, kur ato janë rrjed­him i mospërm­bush­jes së detyrimeve të tij ndaj sendit në uzufrukt.

Riparimet e jashtëza­kon­shme janë në ngarkim të pronar­it. Kur pronari refu­zon t’i krye­jë ato ose të tjer­at që i janë ngarkuar atij, ose vonon pa arsye kry­er­jen e tyre, uzufruk­tari i kryen vetë me shpen­zimet e tij, të cilat shly­hen deri në për­fundimin e uzufruk­tit. Uzufruk­tari ka të drejtë të mba­jë sendin e ndrequr deri në shly­er­jen e shpen­z­imeve.

 

 

 

 

 

 

Sig­uri­mi i uzufruk­tit

Neni 252

 

Uzufruk­tari duhet të sig­uro­jë sendet në uzufrukt në favor të pronar­it për rrez­iqet që zakon­isht ato duhet të sig­uro­hen ose që janë të detyrueshme nga ligji. Në rast dëm­ti­mi uzufruk­ti shtri­het mbi shpër­blim­in e paguar.

Kur uzufruk­ti nuk përm­bush një detyrim të tillë, pronari ka të drejtë të bëjë vetë sig­urim­in e pronës dhe uzufruk­tari dety­ro­het t’i pagua­jë shpen­zimet përkatëse.

 

Shpronësi­mi i sendeve në uzufrukt

Neni 253

 

Kur sen­di shpronë­so­het për intere­sa pub­like, uzufruk­ti kalon mbi shpër­blim­in përkatës.

 

Pag­i­mi i tak­save dhe i detyrimeve të tjera

Neni 254

 

Tatimet, tak­sat, shpëblimet, rentat tokë­sore dhe detyrimet e tjera vje­tore që kanë lid­hje me të ard­hu­rat gjatë uzufruk­tit janë në ngarkim të uzufruk­tar­it.

Tatimet, tak­sat e detyrimet e tjera në ngarkim të pronës gjatë uzufruk­tit, janë në ngarkim të pronar­it.

 

KREU IV

 

MBARIMI I UZUFRUKTIT

 

Neni 255

 

Uzufruk­ti mbaron:

- me vdek­jen e uzufruk­tar­it ose me mbarim­in e per­son­it juridik uzufruk­tar;

- me mbarim­in e afatit të cak­tu­ar në aktin e kri­jim­it;

- me bashkimin e cilë­sive të pronar­it e të uzufruk­tar­it në një per­son të vetëm;

- me shkatër­rim­in tërë­sisht ose hum­b­jen e sendit të dhënë në uzufrukt;

- me mospër­dorim­in e uzufruk­tit rad­hazi për njëzetë vjet.

 

Pushi­mi i uzufruk­tit

Neni 256

 

Uzufruk­ti mund të pusho­jë kur uzufruk­tari shpër­doron të drej­tat ose nuk përm­bush detyrimet që rrjed­hin nga uzufruk­ti.

Megjithatë gjyka­ta, sipas rrethanave që do të rezul­to­jnë mund të urd­hëro­jë që uzufruk­tari t’i japë garan­ci, në rast se ka qënë shkarkuar nga një detyrim i tillë, ose me kërkesën e pronar­it t’i lihet atij admin­istri­mi i sendit në uzufrukt ose një per­soni tjetër ose dhe dhë­nia me qira e sendit.

 

Heq­ja dorë nga uzufruk­ti

Neni 257

 

Uzufruk­tari mund të kërko­jë që, me shpen­zimet e tij, të heqë dorë nga uzufruk­ti për shkak të bar­rëve e detyrimeve që rrjed­hin prej tij.

 

Kthi­mi i sendeve në uzufrukt

Neni 258

 

Kur mbaron uzufruk­ti, uzufruk­tari ose trashëgim­tarët e tij dety­ro­hen të vënë në dis­pozi­cion të pronar­it sendet e vëna në uzufrukt.

 

TITULLI V

 

PëR­DORI­MI E BANIMI

 

Neni 259

 

Per­soni që ka një të drejtë thjesht për­dori­mi mbi një send, e për­dor atë dhe gëzon frutet e tij në masën që ka nevo­jë për vete e për famil­jen e tij.

Kur objek­ti i të drejtës së për­dorim­it është një banesë, per­soni ka të drejtë të bano­jë atje sipas nevo­jave të tij e të famil­jes së tij. Sen­di ose bane­sa që për­doret sipas kësaj dis­pozite nuk mund të tjetër­so­het, të rën­do­het dhe as të për­doret nga per­sona të tjerë.

 

Neni 260

 

Dis­poz­i­tat që kanë lid­hje me uzufruk­tin zba­to­hen dhe për të drejtën e për­dorim­it dhe të banim­it, për aq sa për­puthen me këto të drej­ta.

 

 

TITULLI VI

 

SERVITUTET

 

KREU I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

Neni 261

 

Servi­tu­ti është bar­ra që i ngarko­het një prone, për për­dorim­in dhe dobinë e një prone të një pronari tjetër.

 

Neni 262

 

Servi­tu­ti ven­doset me ligj ose me vull­netin e njeri­ut.

 

Neni 263

 

Pronari i pronës shër­byese nuk është i detyru­ar të krye­jë ndon­jë veprim për të bërë të mundur ushtrim­in e servi­tu­tit, përveç kur në ligj ose nga tit­ul­li, parashiko­het ndryshe.

 

 

 

 

Neni 264

 

Pronari, në favor të të cilit është vënë servi­tu­ti, dety­ro­het t’i shpër­ble­jë pronar­it të pronës shër­byese dëmin që i shkak­to­het nga kri­ji­mi i servi­tu­tit.

 

KREU II

 

SERVITUTET DETYRUESE

 

Neni 265

 

Pronari i një prone që, në bazë të ligjit, ka të drejtë të kërko­jë nga pronari i një prone tjetër kri­jimin e një servi­tu­ti, në mungesë të një mar­rëvesh­je­je, mund t’i drej­to­het gjykatës.

Servi­tu­ti detyrues mund të kri­jo­het edhe me akt të organ­it shtetëror, në rastet e parashikuara me ligj.

Vendi­mi duhet të për­cak­to­jë rreg­ul­lat e ushtrim­it të servi­tu­tit dhe shpër­blim­in e dëmit përkatës.

 

Rrjed­h­ja e ujërave

Neni 266

 

Pronari është i detyru­ar të pra­no­jë në tokën e tij ujërat e shi­ut, të borës ose të burimeve të pash­fry­tëzuara, që rrjed­hin natyr­shëm nga një tokë me niv­el më të lartë. Pronari nuk mund të ndrysho­jë këtë rrjed­hë naty­rore në dëm të një tjetri.

Uji që rrjedh mbi një tokë të mëposhtme mund të mba­het nga pronari i tokës së mësipërme, vetëm në masën që është e domos­doshme për atë tokë.

 

Neni 267

 

Në rastet kur anëbrig­jet dhe shpatet e një prone që shër­benin për të ndalu­ar ujërat, janë shkatër­ru­ar ose dëm­tu­ar, si dhe kur del e nevo­jshme që nga shkaku i ujërave të ndër­to­hen mbro­jtësa dhe pronari i asaj prone nuk pra­non t’i ndër­to­jë ose t’i riparo­jë, pronarët e dëm­tu­ar ose që rreziko­hen të dëm­to­hen, mundet që me shpen­zimet e tyre t’i ndër­to­jnë ose t’i riparo­jnë ato.

Këto ndër­time e riparime duhet të kry­hen pa iu shkak­tu­ar pronar­it të pronës shër­byese ndon­jë dëm, duke respek­tu­ar rreg­ul­lat e posaçme, kur ka të tilla. Kur pronari i pronës shër­byese ka kundër­sh­time, mos­mar­rëvesh­ja zgjid­het nga gjyka­ta.

 

Neni 268

 

Dis­poz­i­tat e nen­it të mësipërm zba­to­hen edhe kur del e nevo­jshme të hiqet një pengesë lëndësh të for­muara në një pronë tjetër ose në një hen­dek, rrjed­hë uji ose vijë kul­luese, të cilat dëm­to­jnë pronat fqin­je.

 

Neni 269

 

Pronari që ka një burim uji në pronën e vet është i lirë në për­dorim­in e tij, por pa cen­uar të drej­tat që mund të ketë fitu­ar pronari i pronës më të ulët në bazë të një tit­ul­li ose me parashkrim.

 

Neni 270

 

Në rast se një rrjed­hë uji u ndalon pronarëve të pron­ave ngji­tur, hyr­jen në këto ose vazhdimin e vadit­jes apo të kul­lim­it të ujërave, ata që për­dorin këtë rrjed­hë, dety­ro­hen që në pro­por­cion me për­fitimin që nxir­ret prej tij (ujit) të ndër­to­jnë e të mirëm­ba­jnë urat e mjetet e tjera të kalim­it, në mënyrë të volit­shme e të sig­urt, si dhe gypat e nënd­heshëm ose vepra të tjera të kësaj natyre për vazhdimin e ujit­jes e të kul­lim­it.

 

Neni 271

 

Pronari i një toke dety­ro­het të pra­no­jë pa shpër­blim ujërat që vijnë nga drenazhi­mi i një toke të mësipërme, kur ato rrjed­hin natyr­shëm në tokën e tij.

Kur nga kjo rrjed­hë i shkak­to­het dëm, ai ka të drejtë të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit dhe mar­rjen e masave për mën­ja­n­imin në të ardhmen.

 

Servi­tutet që rrjed­hin nga ndër­timet

Neni 272

 

Rreg­ul­lat për ndër­timin e bane­save e të ndër­timeve të tjera, largësia ndër­m­jet tyre, mar­r­ja e dritës dhe e pam­jes, nxjer­r­ja e bal­lkon­eve e ndër­time të tjera të kësaj natyre, rreg­ul­lo­hen me ligj të veçan­të duke respek­tu­ar të drej­tat e pronar­it të parashikuara në këtë Kod e në lig­je të veçan­ta.

 

Servi­tutet që rrjed­hin nga mar­r­ja e ujit

Neni 273

 

Kali­mi i ujërave nëpër pronën e tjetrit duhet të kry­het në mënyrën më të volit­shme e më të për­sh­tat­shme me më pak dëme, por pa pen­guar ushtrim­in nor­mal të servi­tu­tit.

 

Neni 274

 

Kur kali­mi i ujërave kërko­het për një kohë jo më të gjatë se nën­të vjet, pag­i­mi i vleft­ës dhe i shpër­blim­it të dëmeve të për­men­dura në dis­poz­itën e mësipërme bëhet në gjys­mën e kësaj vlefte, me detyrim­in që me mbarim­in e afatit të riv­i­het gjithç­ka në gjend­jen e mëparshme.

Ky servi­tut mund të bëhet i përher­shëm kur kjo kërko­het para mbarim­it të afatit, nëpër­m­jet pagim­it të gjys­mës tjetër, të vleft­ës së bashku me kamatat ligjore, nga data që ka fil­lu­ar kali­mi.

Kur kërke­sa bëhet pas mbarim­it të afatit, nuk mer­ren parasysh page­sat për dhënien përko­hë­sisht të kësaj të drejte.

 

Neni 275

 

Kur kali­mi i ujërave duhet të kry­het duke për­shkuar rrugë pub­like ose lumenj e ndër­time të tjera pub­like, zba­to­hen rreg­ul­lat e parashikuara në dis­pozi­ta të veçan­ta.

 

Neni 276

 

Kur në një shtëpi ose në mjedis­et e tjera të saj mungon uji i nevo­jshëm për jetesën e njerëzve ose të kaf­shëve dhe nuk mund të sig­uro­het ndryshe, ose nevo­jiten shpen­z­ime të mëd­ha, pronari i tokës fqin­je duhet të lejo­jë që një sasi uji tepricë të për­doret në masën e domos­doshme për nevo­jat e mësipërme, duke për­bal­lu­ar pala tjetër vleft­ën e ujit që kërko­het dhe shpen­zimet që duhet të kry­hen për këtë qël­lim, si dhe kur është rasti të shpër­ble­jë dëmin që mund të shkak­to­het.

 

Servi­tu­ti i kalim­it

Neni 277

 

Pronari që nuk ka dal­je në rrugën pub­like dhe nuk mund ta sig­uro­jë atë përveç se me shpen­z­ime të mëd­ha e me vështirësi, ka të drejtë të ketë rrugë kali­mi nga toka fqin­je, për për­dorim­in e për­sh­tat­shëm të pronës së vet.

Kali­mi duhet të për­bëjë rrugën më të shkurtër për në rrugën pub­like dhe me më pak dëme për pronën shër­byese.

Kjo dis­poz­itë zba­to­het edhe kur pronari, që i është njo­hur e drej­ta e kalim­it në pronën e tjetrit, kërkon zgjer­im­in e arsyeshëm të rrugë-kalim­it për mjete, duke përf­shirë edhe kalim­in e mjeteve mekanike.

 

Neni 278

 

Pronari duhet të lejo­jë fqin­jin të hyjë e të kalo­jë në tokën e tij sa herë ka nevo­jë të ndër­to­jë ose të ndreqë një mur apo një vepër tjetër. Ai duhet të lejo­jë per­son­in që të kërko­jë e të mar­rë gjënë e gjal­lë e çdo send tjetër të tij, që ndod­hen aty rastë­sisht ose si rrjed­him i erës, ujit, orte­qeve dhe for­cave të tjera mad­hore, ndod­hen në tokën e tij apo janë bashkuar me sende të tij.

Pronari mund të mos lejo­jë hyr­jen kur merr për­sipër të dorë­zo­jë vetë sendin e ndod­hur në tokën e tij. Kur është rasti pronari i tokës shpër­ble­het për dëmin e shkak­tu­ar.

 

Neni 279

 

Per­soni që do të kalo­jë në tokën e tjetrit, duhet të pagua­jë vleft­ën e tokës që zihet, pa zbrit­ur tatimet e bar­rët e tjera që lid­hen me tokën, si dhe shpër­blim­in për dëmin që shkak­to­het duke përf­shirë edhe dëmin që vjen nga ndër­pre­r­ja e tokës, nga mospër­dori­mi i saj, nga depoz­iti­mi i lëndëve të nxjer­ra e hed­h­ja e mbe­turi­nave. Pronari i tokës shër­byese ka të drejtë të largo­jë këto të fun­dit dhe ta për­dorë sipër­faqen e tokës, por gjith­n­jë pa dëm­tu­ar ushtrim­in nor­mal të servi­tu­tit.

 

Servi­tu­ti për ven­dos­jen e gypave, kabllove e telave

Neni 280

 

Pronari duhet të lejo­jë per­sona të tjerë që të ndër­to­jnë në pronën e tij të palu­a­jt­shme kanale ose të ven­dosin gypa për kalim­in e ujit ose të gaz­it, si dhe kabl­lo e tela telegrafikë ose elek­trikë dhe instal­ime të tjera të kësaj natyre, por vetëm kur këto vepra nuk kanë mundësi të kry­hen ndryshe ose pa u bërë shpen­z­ime të mëd­ha. Pronari, kur i shkak­to­het dëm, ka të drejtë të shpër­ble­het.

 

KREU III

 

SERVITUTET VULLNETARE

 

Neni 281

 

Pronari mund të kri­jo­jë mbi pronat e veta ose në dobi të tyre, çdo lloj servi­tu­ti, me kusht që të mos jetë në kundër­sh­tim me rendin juridik.

Servi­tutet vull­netare kri­jo­hen me kon­tratë ose me tes­ta­ment.

 

Neni 282

 

Servi­tutet janë vijuese kur ushtri­mi i tyre bëhet pa qenë nevo­ja për veprime të herë­pash­erëshme të njeri­ut, siç janë vijat e ujit, pikat e stre­hëve e të tjera të kësaj natyre.

Servi­tutet janë jo vijuese, kur në ushtrim­in e tyre kërko­het kry­er­ja e veprimeve të tashme të njeri­ut, siç janë e drej­ta për të mar­rë ujë, për kul­lot­jen e bagë­tive e të tjera të kësaj natyre.

Servi­tutet mund të jenë të duk­shme e të paduk­shme.

Të paduk­shme janë servi­tutet për të cilat nuk nevo­jiten punime të duk­shme ose të përher­shme, që janë të nevo­jshme për ushtrim­in e tyre.

 

Neni 283

 

Servi­tutet vijuese e të duk­shme kri­jo­hen me tit­ull ose me parashkrim­in dhjetë vjeçar. Servi­tutet vijuese të paduk­shme dhe servi­tutet jo vijuese, të duk­shme ose jo, nuk mund të kri­jo­hen veçse me tit­ull.

 

Neni 284

 

Kur dy prona pusho­jnë së qëni në pronës­inë e një per­soni, servi­tu­ti kon­sidero­het se ekzis­ton në mënyrë aktive apo pasive në dobi ose kundër secilës nga pronat e veçuara, përveç kur ka mar­rëvesh­je të kundërt.

KREU IV

 

MëNYRAT E USHTRIMIT Të SERVITUTEVE

 

Neni 285

 

E drej­ta e servi­tu­tit përf­shin çdo gjë që është e nevo­jshme për ta për­dorur atë.

 

Neni 286

 

Pronari, pa pëlqimin e uzufruk­tar­it, nuk mund të ngarko­jë pronën me servi­tute që ceno­jnë të drej­tat e uzufruk­tar­it.

 

Neni 287

 

Servi­tu­ti mbi një pronë që u për­ket disa per­son­ave në bashkëpronësi mund të kri­jo­het vetëm me mira­timin e gjithë bashkëpronarëve. Servi­tu­ti i kri­juar nga vetëm një ose disa bashkëpronarë, hyn në fuqi kur bashkëpronarët e tjerë bashkar­isht apo veç­mas, kanë dhënë mira­timin për kri­jimin e tij.

 

Neni 288

 

Per­soni që ka një të drejtë servi­tu­ti, duhet ta për­dorë atë sipas tit­ul­lit të tij ose të posedim­it të tij. Kur ka dyshime rreth shtrir­jes dhe mënyrës së ushtrim­it të tij, quhet se servi­tu­ti është kri­juar në mënyrë të tillë që të plotë­so­jë nevo­jat e pronës domin­uese, duke rën­d­uar sa më pak pronën shër­byese.

 

Neni 289

 

E drej­ta e servi­tu­tit duhet të ushtro­het në kohën dhe në mënyrën që sjell më pak vështirësi e shqetësime për pronar­in e pronës shër­byese.

 

Neni 290

 

Kur prona në dobi të së cilës është kri­juar një servi­tut pjesto­het, servi­tu­ti do t’i shër­be­jë secilës pjesë, me kusht që bar­ra e pronës shër­byese të mos rën­do­het.

 

Neni 291

 

Pronari nuk duhet që me veprimet ose mosveprimet e tij të pakë­so­jë për­dorim­in e servi­tu­tit ose ta bëjë atë më të vështirë.

Megjithë këtë, në qoftë se kanë ndryshuar kushtet dhe pronari i pronës shër­byese rën­do­het ose pen­go­het në ushtrim­in e të drej­tave të pronë­sisë, mund t’i kërko­jë pronar­it, në dobi të të cilit është vënë servi­tu­ti, ndër­rim­in e ven­dit të servi­tu­tit.

Këtë të drejtë e ka edhe pronari i pronës tjetër, kur provo­het se ky ndër­rim sjell dobi dhe nuk dëm­ton pronën shër­byese.

 

Mbro­jt­ja e servi­tu­tit

Neni 292

 

Per­soni që ushtron një servi­tut, ka të drejtë të kërko­jë gjyqë­sisht nga kush­do që kundër­sh­ton këtë të drejtë, duke kërkuar sipas rastit riven­dos­jen e plotë të saj, pushimin e cenim­it që i bëhet si edhe shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar.

 

 

KREU V

 

SHUARJA E SERVITUTEVE

 

Neni 293

 

Servi­tutet shuhen:

a) Kur në një per­son të vetëm bashko­het pronësia e pronës mbi­zotëruese me atë të pronës shër­byese.

b) Kur nuk për­doret për më shumë se dhjetë vjet.

Afati i parashkrim­it për servi­tutet jo vijuese fil­lon të ecë nga dita kur servi­tu­ti ka pushuar së për­doruri, ndër­sa për servi­tutet vijuese nga dita kur është kry­er një vepër ose është vërte­t­u­ar një fakt që pen­gon ushtrim­in e servi­tu­tit. Për efekt të shuar­jes së servi­tu­tit, llog­a­ritet edhe koha që ai është ushtru­ar nga tit­ullari i mëparshëm.

c) Kur sendet dëm­to­hen ose kon­sumo­hen deri në një shkallë sa nuk mund të për­doren për qël­lim­in e tyre.

Rik­thi­mi në një gjend­je që mund të për­doren sjell si rrjed­him edhe riven­dos­jen e servi­tuteve, përveç kur kjo e drejtë është parashkru­ar.

 

Neni 294

 

Kur prona mbi­zotëruese është në bashkëpronësi, për­dori­mi i servi­tu­tit nga njëri prej bashkëpronarëve, ndër­pret parashkrim­in edhe ndaj bashkëpronarëve të tjerë.

 

Neni 295

 

Pezul­li­mi ose ndër­pre­r­ja e parashkrim­it në favor të njërit nga bashkëpronarët, ka efekt edhe në favor të të tjerëve.

 

TITULLI VII

 

MBROJTJA E PRONë­SISë

 

Padia për kërkimin e sendit

Neni 296

 

Pronari ka të drejtë të ngre­jë padi për të kërkuar sendin e tij nga çdo pose­dues ose mba­jtës. Këtë të drejtë e ka edhe çdo bashkëpronar për sendin e për­bashkët, me qël­lim që ai t’u dorë­zo­het gjithë bashkëpronarëve.

 

Të drej­tat e pose­due­sit për të ard­hu­rat

Neni 297

 

Pose­due­sit me mirëbes­im i tako­jnë fru­tat naty­rore të veçuara dhe fru­tat civile të vjela që janë bërë të kërkueshme deri në ditën që ka mar­rë dijeni se është pose­dues i paligjshëm, ose që i është njof­tu­ar padia e pronar­it për kërkimin e sendit. Ai nuk dety­ro­het të shpër­ble­jë pronar­in për hum­b­jen, dëm­timin ose pamundës­inë e kthim­it të sendit për çdo shkak tjetër, por pas kësaj dite ai përgjig­jet për fru­tat e vjela ose që duhet të kish vjelur, duke vepru­ar me përku­jdesje deri në kohën e kthim­it të sendit, për shpër­blim­in për për­dorim­in e sendit, si dhe për hum­b­jen, dëm­timin ose pamundës­inë e kthim­it për faj të tij.

 

Neni 298

 

Pose­due­si me keqbes­im për gjithë kohën e posedim­it të tij, dety­ro­het t’i kthe­jë pronar­it bashkë me sendin edhe fru­tat naty­rore të veçuara e fru­tat civile të vjela ose që janë bërë të kërkueshme, dhe të ard­hu­rat e tjera që duhej të vilte, si dhe të shpër­ble­jë pronar­in për për­dorim­in e sendit dhe për hum­b­jen, dëm­timin ose pamundës­inë e kthim­it të sendit qoftë dhe pa fajin e tij.

Ai shkarko­het nga përgjegjësia kur provon se dëmi do të shkak­to­hej edhe sikur të kishte dorëzuar sendin në kohën e duhur, përveç kur ai është mar­rë me anë vepre penale.

 

 

 

 

E drej­ta e pose­due­sit për shpen­zimet

Neni 299

 

Pose­due­si me mirëbes­im ka të drejtë të kërko­jë pag­imin e shpen­z­imeve të nevo­jshme që kanë bërë për sendin dhe shpen­zimet e dobishme, në masën që këto i kanë shtu­ar vleft­ën, në qoftë se kjo vazh­don të jetë në kohën e kthim­it të sendit.

Pose­due­si me mirëbes­im ka të drejtë të zbresë nga të ard­hu­rat e sendit, shpen­zimet që i nji­hen sipas kësaj dis­pozite. Ai ka të drejtë të mba­jë sendin, gjer­sa t’i paguhen shpen­zimet e nevo­jshme të dobishme.

 

Neni 300

 

Pose­due­si me keqbes­im ka të drejtë të kërko­jë vetëm pag­imin e shpen­z­imeve të nevo­jshme që ka bërë për sendin.

 

Neni 301

 

Pose­due­si me mirëbes­im dhe ai me keqbes­im, përveç shpen­z­imeve që u nji­hen sipas nen­eve të këtij Kodi, nuk kanë të drejtë të kërko­jnë pag­imin e shpen­z­imeve të tjera të bëra për sendin, por vetëm kanë të drejtë të heqin nga sen­di atë që kanë bashkuar dhe që mund të nda­het pa dëm, përveç kur pronari pra­non të pagua­jë vleft­ën e tyre.

 

Padia mohuese

Neni 302

 

Pronari ka të drejtë të kërko­jë nga cili­do që e cenon në pronës­inë e tij, por pa u zhveshur nga posed­i­mi, të pusho­jë cen­imin dhe të mos përsërisë këtë në të ardhmen, dhe, kur është rasti të shpër­ble­jë dëmet që mund t’i ketë shkak­tu­ar.

 

Kallëz­i­mi i një puni­mi të ri dhe i një dëmi të mund­shëm

Neni 303

 

Pronari, per­soni që gëzon një të drejtë tjetër reale ose pose­due­si, të cilët kanë arsye të shqetë­so­hen se nga një punim i ri i fil­lu­ar prej të tjerëve në tokën e tyre ose të tjetërku­jt, mund t’i vijë dëm sendit në pronësi ose në posed­imin e tij, mund t’i drej­to­het gjykatës me kusht që ky punim të mos ketë për­fun­d­uar ose të mos ketë kalu­ar një vit nga fil­li­mi i tij.

Gjyka­ta sipas rastit ven­dos ndal­im­in e punim­it, shëm­b­jen ose pakësimin e tij dhe kur është rasti edhe shpër­blim­in e dëmit ose rrë­zon pad­inë duke urd­hëru­ar shpër­blim­in e dëmit kur rezul­ton se puni­mi ka qënë ndalu­ar padrejtë­sisht.

 

TITULLI VIII

 

POSEDIMI

 

KREU I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

 

 

Kup­ti­mi i posedim­it

Neni 304

 

Posed­i­mi është sundi­mi efek­tiv i një per­soni mbi një send dhe mbi të drej­tat e tjera reale mbi atë. Posed­i­mi mund të ushtro­het drejt­përsë­drejti ose nga një per­son që mban sendin.

 

Llo­jet e posedim­it

Neni 305

 

Posed­i­mi i per­son­it jo pronar mund të jetë i ligjshëm ose i paligjshëm. Posed­i­mi është i ligjshëm kur pose­due­si e ka posed­imin nga pronari, në bazë të një vepri­mi juridik, në bazë të ligjit ose të një akti admin­is­tra­tiv.

Në të gjitha rastet e tjera posed­i­mi është i paligjshëm.

 

Neni 306

 

Posed­i­mi i paligjshëm mund të jetë me mirëbes­im ose me keqbes­im.

Posed­i­mi është me mirëbes­im kur pose­due­si nuk ka ditur ose nuk ishte i detyru­ar të dinte se posed­i­mi i tij është i paligjshëm.

Mirëbes­i­mi prezu­mo­het dhe mjafton të ketë qënë në kohën e fitim­it të posedim­it.

Prezu­mime mbi posed­imin

Neni 307

 

Pose­due­si i tan­ishëm që ka pose­d­uar në një kohë të mëparshme, prezu­mo­het se ka pose­d­uar edhe në kohën e ndër­m­jetme.

 

Neni 308

 

Posed­i­mi i tan­ishëm nuk prezu­mon posed­imin e mëparshëm, përveç kur pose­due­si ka një tit­ull që për­bën bazën e posedim­it të tij.

Në këtë rast pose­due­si prezu­mo­het që të ketë qënë pose­d­uar që nga data e tit­ul­lit.

 

Mënyrat e fitim­it të posedim­it

Neni 309

 

Posed­i­mi fito­het me anë veprimesh juridike, me trashëgim dhe me push­tim. Ai që ka fitu­ar posed­imin me mirëbes­im, mund të bashko­jë në posed­imin e vet, edhe kohën e posedim­it me mirëbes­im të per­son­it nga i cili ka fitu­ar sendin.

 

 

KREU II

 

MBROJTJA E POSEDIMIT DHE E MBAJTJES

 

Mbro­jt­ja e atëçastme

Neni 310

 

Pose­due­si ka të drejtë të kundër­sh­to­jë aty për aty, duke për­dorur një mbro­jt­je të për­sh­tat­shme, çdo veprim që ka për qël­lim cen­imin ose zhvesh­jen nga posed­i­mi. Kur sen­di është mar­rë me dhunë ose fshe­hu­razi, pose­due­si ka të drejtë ta mar­rë atë men­jëherë ose në ndjek­je e sipër, por duke evi­tu­ar veprimet e dhunës që nuk paj­to­hen me rrethanat e ngjar­jes.

 

Neni 311

 

E drej­ta për të mbro­j­tur posed­imin i nji­het edhe mba­jtësit të sendit, kundër çdo per­soni tjetër, përveç ndaj atij nga i cili i vijnë këto të drej­ta.

 

Pushi­mi i cenim­it të posedim­it

Neni 312

 

Per­soni, që ceno­het në posed­imin e një sen­di, mund të kërko­jë bren­da gjashtë mua­jve, pushimin e cenim­it të posedim­it dhe mospërsërit­jen e tij në të ardhmen.

Kur posed­i­mi është fitu­ar me dhunë ose fshe­hu­razi, padia mund të ngri­het bren­da gjashtë mua­jve nga dita kur dhu­na ose fshe­htësia kanë pushuar.

Pushi­mi i cenim­it të posedim­it nuk mund të kërko­het nga per­soni që ka fitu­ar posed­imin me dhunë ose fshe­hu­razi.

 

Riven­dos­ja në posed­im

Neni 313

 

Pose­due­si, që në mënyrë të paligjshme është zhveshur nga posed­i­mi, ka të drejtë të kërko­jë bren­da gjashtë mua­jve, riven­dos­jen e tij në posed­im.

Këtë të drejtë nuk e ka pose­due­si që ka mar­rë posed­imin me dhunë ose fshe­hu­razi. Kur zhvesh­ja është e fshe­htë, afati për të kërkuar riven­dos­jen e posedim­it fil­lon nga dita e zbu­lim­it të zhvesh­jes.

 

Neni 314

 

Riven­dos­ja mund të kërko­het edhe kundër atij që e ka fitu­ar posed­imin nëpër­m­jet një tit­ul­li, por që ka patur dijeni për zhvesh­jen e ndod­hur.

 

Neni 315

 

Gjatë gjykim­it të padisë për pushimin e cenim­it ose riven­dos­jen në posed­im, i padi­turi nuk mund të pre­tendo­jë se është vetë pronar ose ka një të drejtë më të fortë se ajo e pose­due­sit.

 

 

PJESA III

 

TITULLI I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

Kup­ti­mi i trashëgim­it

Neni 316

 

Trashëgimia është kali­mi me ligj ose me tes­ta­ment i pasurisë (trashëgim­it) të per­son­it të vdekur, një ose më shumë per­son­ave (trashëgim­tarë), sipas rreg­ullave të cak­tu­ara në këtë Kod.

 

Neni 317

 

Trashëgimia me ligj zba­to­het kur trashëgim­lënësi nuk ka bërë tes­ta­ment, ose ka bërë vetëm për një pjesë të pasurisë së tij, ose kur tes­ta­men­ti është tërë­sisht ose pjesër­isht i pavlef­shëm.

 

Koha dhe  ven­di i çel­jes së trashëgim­it

Neni 318

 

Trashëgimia çelet në kohën kur vdes trashëgim­lënësi dhe në vendin ku ai ka patur ban­imin e tij të fun­dit. Kur ky nuk dihet, trashëgimia çelet në vendin ku ndod­het e gjithë pasuria e tij ose pje­sa krye­sore e saj. Ajo rreg­ul­lo­het sipas ligjit të kohës kur është çelur.

 

Neni 319

 

Është e pavlef­shme çdo mar­rëvesh­je me të cilën dispono­hen ose për­doro­hen të drej­ta që rrjed­hin nga një trashëgim ende i paçelur.

Zotësia për të trashëguar

Neni 320

 

Ka zotësi për të trashëguar per­soni që në kohën e çel­jes së trashëgimisë është gjal­lë, ose është zënë para vdek­jes së trashëgim­lënësit dhe ka lin­dur i gjal­lë.

Prezu­mo­het se ka qënë zënë në kohën e çel­jes së trashëgimisë, ai që ka lin­dur bren­da 300 ditëve nga vdek­ja e trashëgim­lënësit.

 

Neni 321

 

Kur dy ose më shumë per­sona thirren për të trashëguar njëri tjetrin dhe nuk vërte­to­het se cili prej tyre ka vdekur më parë, prezu­mo­het se të gjithë kanë vdekur në të njëjtën kohë dhe nuk kalon ndon­jë e drejtë nga njëri tek tjetri.

 

Paden­jësia

Neni 322

 

Nuk mund të trashë­go­jë si i paden­jë:

- ai që me dash­je ka vrarë ose ka ten­tu­ar të vrasë trashëgim­lënësin, bashkëshort­en, fëmi­jët dhe prindërit e tij;

- ai që ka bërë ndaj trashëgim­lënësit kallëz­im ose dësh­mi të rreme, për kry­er­jen e një vepre penale për të cilën parashiko­het dën­im me vdek­je ose me heq­je lirie mbi 10 vjet, kur kallëz­i­mi ose dësh­mia janë deklaru­ar të rreme në një gjykim penal;

- ai që me mashtrim, kanos­je e dhunë ka shtyrë trashëgim­lënësin që të bëjë, të ndrysho­jë ose të shfuqi­zo­jë tes­ta­mentin ose ka për­pilu­ar vetë një tes­ta­ment të rreme ose e ka për­dorur atë për intere­sa të tij apo të të tjerëve;

- ai që është sjel­lë ndaj trashëgim­lënësit në mënyrë poshtëruese dhe që e ka keq­tra­j­tu­ar atë.

 

Neni 323

 

Paden­jësia e prindit ose e të par­alin­durit, nuk për­jash­ton fëmi­jët ose të paslin­durit e këtij, si kur trashë­go­jnë vetë, ash­tu dhe kur vijnë në trashëgim me zëvendësim. Në një rast të tillë, prin­di i paden­jë, në pjesën trashëgi­more që u vjen fëmi­jëve të tij nuk mund të gëzo­jë të drej­tat e uzufruk­tit dhe të admin­istrim­it, që ligji u njeh prindërve mbi pasuritë e fëmi­jëve të tyre.

 

Fal­ja e paden­jë­sisë

Neni 324

 

Trashëgim­lënësi ka të drejtë ta falë per­son­in e paden­jë për ta trashëguar, me kusht që fal­ja të bëhet shpre­himisht me akt note­r­i­al ose me tes­ta­ment, ose kur fal­ja, ndonëse nuk është bërë shpre­himisht, trashëgim­lënësi ka shënuar në tes­ta­ment se e ka njo­hur paden­jës­inë e megjithatë e cak­ton atë si trashëgim­tar.

 

Detyrimet e trashëgim­tar­it të paden­jë

Neni 325

 

Per­soni i për­jash­tu­ar nga trashëgi­mi si i paden­jë dety­ro­het të kthe­jë fru­tat dhe çdo të ard­hur tjetër që ka mar­rë nga pasuria në trashëgim pas çel­jes së trashëgimisë.

 

Zëvendësi­mi

Neni 326

 

Zëvendësi­mi lejon vënien e zëvendë­suesve në vendin, shkallën dhe në të drej­tat e atij që zëvendë­so­jnë.

 

Neni 327

 

Zëvendësi­mi në vijë të drejtë i të paslin­durve, bëhet pa kufi dhe në të gjitha rastet, qoftë kur fëmi­ja e trashëgim­lënësit të konkur­ro­jë me të paslin­durit e një fëmi­je tjetër të par­avdekur, qoftë dhe kur fëmi­jët e trashëgim­lënësit kanë vdekur para tij dhe të paslin­durit e këtyre janë ose jo në shkallë të njëj­ta, ose të num­rit të tyre sipas bar­qeve.

 

Neni 328

 

Për të par­alin­durit në vijë të drejtë nuk ka zëvendësim; më i afër­ti për­jash­ton të tjerët.

 

Neni 329

 

Në vijë të tërthortë, zëvendësi­mi pra­nohet në favor të fëmi­jëve e të paslin­durve, të vëllezërve e motrave të trashëgim­lënësit, edhe sikur këta të konkur­ro­jnë me ungjët apo emtat e tyre apo me të paslin­durit e tyre në shkallë të njëjtë ose jo.

 

Fiti­mi i trashëgim­it

Neni 330

 

Trashëgi­mi fito­het me vdek­jen e trashëgim­lënësit.

 

Neni 331

 

Me çel­jen e trashëgim­it, trashëgim­tar­it i kalon edhe posed­i­mi i trashëgim­lënësit mbi pasur­inë trashëgi­more, pa qenë nevo­ja për të vënë dorë mbi atë.

 

Neni 332

 

Trashëgim­tari mund të fito­jë të gjithë pasur­inë e trashëgim­lënësit ose një pjesë të saj, ose vetëm një send të cak­tu­ar apo një të drejtë tjetër pasurore.

 

Heq­ja dorë nga trashëgi­mi

Neni 333

 

Heq­ja dorë nga trashëgi­mi duhet të bëhet me deklaratë të shkru­ar, që regjistro­het në gjykatën e rrethit të ven­dit ku është çelur trashëgi­mi, ose me gojë në një pro­cesver­bal gjyqë­sor.

Heq­ja dorë mund të bëhet edhe me anë për­faqë­sue­si të pajisur me prokurë të posaçme.

 

Neni 334

 

Ai që ka hequr dorë nga trashëgi­mi, quhet se nuk është thirrur ndon­jëherë në trashëgim. Heq­ja dorë nga trashëgi­mi nuk për­jash­ton trashëgim­tarin nga e drej­ta për të kërkuar legët.

 

Neni 335

 

Heq­ja dorë nga trashëgi­mi mund të bëhet bren­da 3 mua­jve nga çel­ja e trashëgimisë dhe kur trashëgim­tari është jashtë shtetit, jo më vonë se 6 muaj.

Për trashëgim­tarin që në kohën e çel­jes së trashëgimisë nuk ka lin­dur, afati i heq­jes dorë nga trashëgi­mi fil­lon nga dita e lind­jes.

Afati i heq­jes dorë nga trashëgi­mi pezul­lo­het për shkaqet që vle­jnë për parashkrim­in e padies.

 

Neni 336

 

Kur nuk dihet a ka trashëgim­tarë, ose kur trashëgim­tarët mungo­jnë dhe nuk ka lajme për ta, gjyka­ta e rrethit ku është çelur trashëgimia, krye­sisht ose me kërkesën e çdo të intere­suari, cak­ton një afat, jo më pak se gjashtë muaj nga çel­ja e trashëgimisë, bren­da të cilit ata duhet të deklaro­jnë në se heqin dorë nga trashëgi­mi. Në qoftë se bren­da këtij afati nuk bëhet ndon­jë deklarim i tillë, prezu­mo­het se trashëgim­lënësi nuk ka lënë trashëgim­tarë.

 

Neni 337

 

Heq­ja dorë nga trashëgi­mi, e bërë para çel­jes së trashëgimisë, ose kur bëhet me kusht, me afat, ose për një pjesë të trashëgim­it, apo në dobi të njërit nga trashëgim­tarët e tjerë, është e pavlef­shme.

 

Neni 338

 

Nuk mund të hiqet dorë nga trashëgi­mi, kur gjatë afatit tremu­jor, trashëgim­tari me veprimet e tij është sjel­lë si trashëgim­tar.

Veprimet që kry­hen vetëm për të rua­j­tur pasur­inë trashëgi­more, nuk kon­sidero­hen si sjell­je prej trashëgim­tari.

Trashëgim­tarët që kanë hequr ose fshe­hur sende nga trashëgi­mi, hum­basin të drejtën e heq­jes dorë dhe mbeten trashëgim­tarë edhe sikur të kenë deklaru­ar heq­jen dorë nga trashëgi­mi.

 

 

Neni 339

 

Trashëgim­tari që ka deklaru­ar rreg­ull­isht heq­jen dorë ose jo nga trashëgi­mi, nuk mund ta shfuqi­zo­jë më pas këtë deklarim.

 

Neni 340

 

Kur trashëgim­tari vdes para se të kalo­jë afati për heq­jen dorë nga trashëgi­mi, e drej­ta për heq­jen dorë u kalon trashëgim­tarëve të tij.

 

Pag­i­mi i detyrimeve

Neni 341

 

Trashëgim­tarët përgjig­jen për detyrimet që rën­do­jnë mbi pasur­inë trashëgi­more në për­p­jesë­tim me pjesët e tyre, gjer në vleft­ën e pasurisë trashëgi­more që kanë mar­rë.

Quhen detyrime që rën­do­jnë mbi pasur­inë trashëgi­more, ato të trashëgim­lënësit, shpen­zimet e var­rim­it të tij dhe shpen­zimet që nevo­jiten për rua­jt­jen dhe admin­istrim­in e pasurisë trashgi­more, deri sa ajo t’u kalo­jë trashëgim­tarëve përkatës.

 

Neni 342

 

Kur në një trashëgim, një ose disa prona të palu­a­jt­shme janë të rën­d­uara me hipotekë, secili trashëgim­tar ka të drejtë të kërko­jë që këto prona të liro­hen nga hipote­ka para se të bëhet formi­mi i pjesëve trashëgi­more.

Megjithëkëtë, trashëgim­tari që e ka shly­er detyrim­in që rrjedh nga hipote­ka e vënë mbi një send të palu­a­jt­shëm në pjesën trashëgi­more të tij, ka të drejtën e kthim­it ndaj trashëgim­tarëve të tjerë, në pro­por­cion me pjesët e tyre.

 

Masat për sig­urim­in e pasurisë trashëgi­more

Neni 343

 

Kur shi­het e nevo­jshme të mbro­hen intere­sat e trashëgim­tarëve, të per­son­ave që mund të për­fi­to­jnë nga disponimet me tes­ta­ment, të kred­i­torëve të trashëgim­lënësit ose të shtetit, gjyka­ta e rrethit ku është çelur trashëgimia, krye­sisht ose me kërkesën e çdo të intere­suari, urd­hëron përm­baruesin gjyqë­sor osa një not­er për të bërë inven­tarin e pasurisë trashëgi­more.

Përm­barue­si gjyqë­sor ose noteri që bën inven­tarin mund të cak­to­jë një per­son si rua­jtës i pasurisë trashëgi­more.

Derisa të mos jenë hequr masat e mësipërme, trashëgim­tari që mund të ketë fil­lu­ar nga admin­istri­mi i pasurisë trashëgi­more, nuk mund ta tjetër­so­jë atë veçse me lejen e gjykatës.

 

Neni 344

 

Kur nuk dihet a ka trashëgim­tarë ose kur trashëgim­tarët mungo­jnë dhe nuk ka lajme për ata ose kur trashëgim­tarët ligjorë apo tes­ta­men­torë kanë hequr dorë nga trashëgi­mi dhe nuk dihen trashëgim­tarët e tyre, gjyka­ta e rrethit ku është çelur trashëgi­mi, krye­sisht ose me kërkesën e çdo të intere­suari, emëron një kujdestar të trashëgim­it.

Shkur­ti­mi i vendim­it të emërim­it të kujdestar­it, shpal­let në Fle­toren Zyrtare.

 

 

 

Neni 345

 

Kujdestari kërkon kry­er­jen e inven­tar­it të pasurisë trashëgi­more, merr masa për admin­istrim­in e pasurisë, ushtron të drejtën e padisë dhe u përgjig­jet padive në lid­hje me këtë pasuri, depozi­ton në bankë paratë që ndod­hen në trashëgim ose që rrjed­hin prej tij, kryen veprime të tjera të kësaj natyre dhe jep llog­a­ri në mbarim të admin­istrim­it.

 

Neni 346

 

Me mira­timin e gjykatës kujdestari paguan detyrimet që rën­do­jnë mbi pasur­inë trashëgi­more, ekzeku­ton detyrimet në lid­hje me leg­et dhe bar­rët dhe, kur shi­het e nevo­jshme tjetër­son edhe pasuri trashëgi­more.

 

Neni 347

 

Detyra e kujdestar­it pushon me paraqit­jen e treshëgim­tar­it.

 

Dësh­mia e trashëgimisë

Neni 348

 

Cilësia si trashëgim­tar dhe pjesët takuese në trashëgim cak­to­hen në dësh­minë e trashëgimisë, të lëshuar nga gjyka­ta, sipas rreg­ullave të cak­tu­ara në Kodin e Pro­ce­durës Civile.

 

Padia për kërkimin e trashëgi­mit

Neni 349

 

Trashëgim­tari mund të kërko­jë me padi nga kush­do që pose­don tërë­sisht ose pjesër­isht pasur­inë trashëgi­more, njo­hjen e tij si trashëgim­tar dhe dorëz­imin e pasurisë trashëgi­more dhe të pasurisë së fitu­ar me anë të saj, sipas rreg­ullave mbi posed­imin me mirëbes­im dhe me keqbes­im.

 

Neni 350

 

Padia për kërkimin e trashëgim­it mund të ngri­het edhe kundër per­son­it që mban pasur­inë trashëgi­more në bazë të një dësh­mie trashëgi­mi, qoftë dhe kur ky është shteti. Per­soni që ka fitu­ar me mirëbes­im ndon­jë send të pasurisë trashëgi­more nga një trashëgim­tar i tillë, nuk është i detyru­ar të kthe­jë sendin edhe sikur të jetë fitu­ar me kundër­sh­për­blim.

Pose­due­si me mirëbes­im që ka tjetër­suar po në mirëbes­im sende nga pasuria trashëgi­more, është vetëm i detyru­ar që t’i kthe­jë trashëgim­tar­it paditës çmimin e sendit të shoqëru­ar me faturën përkatëse. Kur këto të fun­dit nuk janë shly­er, këtij i kalon e drej­ta për të kërkuar shly­er­jen e tyre.

 

Neni 351

 

Padia për kërkimin e trashëgim­it nuk parashkruhet, përveç efek­teve të parashkrim­it fitues për sende të veçuara.

 

Neni 352

 

Dis­poz­i­tat që kanë lid­hje me posed­imin, zba­to­hen edhe për posed­imin e sendeve në trashëgim, për­sa i për­ket kërkim­it të fru­tave, të shpen­z­imeve të kry­era ose për për­mirësimet dhe sht­e­sat e bëra.

Pjesë­ti­mi i trashëgim­it

Neni 353

 

Cili­do nga bashkë­trashëgim­tarët ka të drejtë të kërko­jë në çdo kohë pjesë­timin e pasurisë trashëgi­more edhe sikur trashëgim­lënësi të ketë urd­hëru­ar ndryshe.

 

Neni 354

 

Pjesë­ti­mi i pasurisë trashëgi­more mund të bëhet me mar­rëvesh­je të vetë trashëgim­tarëve dhe, kur këta nuk mer­ren vesh, nga gjyka­ta kom­pe­tente për shqyr­timin e padive që rrjed­hin nga trashëgimia.

 

Neni 355

 

Pjesë­ti­mi i pasurisë trashëgi­more bëhet sipas rreg­ullave të parashikuara në nenin 207 të këtij Kodi dhe në dis­poz­i­tat e tjera të këtij kreu.

 

Neni 356

 

Në formimin e pjesëve takuese duhet që, sa të jetë e mundur, në secilën prej tyre të bëjnë pjesë nga po ajo sasi sendesh të lua­jt­shme ose të palu­a­jt­shme, të drej­tash reale ose kre­dish, që kanë natyrë e vleftë të njëjtë.

 

Neni 357

 

Kur kred­i­torët kanë vënë sekue­stro mbi sendet e lua­jt­shme të pasurisë trashëgi­more, ose kanë kundër­sh­tu­ar pjesë­timin sipas nen­it 206 të këtij Kodi, ose shu­mi­ca e bashkë­trashëgim­tarëve e shohin të nevo­jshme pag­imin e detyrimeve që rën­do­jnë mbi trashëgimin, sendet e lua­jt­shme shiten në ankand.

 

Neni 358

 

Bashkëshorti i trashëgim­lënësit ka të drejtë të kërko­jë pjesën që i takon në pasur­inë e për­bashkët të fitu­ar me punë nga bashkëshort­ët gjatë martesës.

Bashkë­trashëgim­tarët, që me punën ose të ard­hu­rat e tyre kanë ndih­muar në shtimin e pasurisë së lënë në trashëgim, kanë të drejtë të kërko­jnë pjesën e tyre në pasur­inë e sipërme të shtu­ar, sipas kon­tribu­tit të dhënë.

 

Neni 359

 

Pje­sa e anë­tar­it që vdes në pasur­inë e famil­jes bujqë­sore u kalon trashëgim­tarëve të tij, pavarë­sisht nga anë­tarësia e tyre në ekonom­inë bujqë­sore.

Kur vdes anë­tari i fun­dit i ekonomisë bujqë­sore, pasuria u kalon trashëgim­tarëve të tij sipas rreg­ullave të cak­tu­ara në këtë Kod.

TITULLI II

 

TRASHëGIMIA ME LIGJ

 

Neni 360

 

Trashëgim­tarët ligjorë janë fëmi­jët, fëmi­jët e fëmi­jve, bashkëshorti, prindërit, vëllezërit e motrat dhe fëmi­jët e vëllezërve e të motrave të par­avdekur, gjyshi e gjysh­ja e të par­alin­durit e tjerë, per­son­at e paaftë për punë në ngarkim të trashëgim­lënësit, të afër­mit e tjerë deri në shkallën e gjashtë, si dhe shteti. Këta thirren në trashëgim sipas rrad­hës të cak­tu­ar në këtë Kod.

 

Neni 361

(Ndryshuar para­grafi i tretë me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 23)

 

Në rrad­hë të parë thirren në trashëgim fëmi­jët dhe bashkëshorti i aftë ose i paaftë për punë, duke trashëguar secili në pjesë të barabar­ta.

Kur një nga fëmi­jët ka vdekur para trashëgim­lënësit, është bërë i paden­jë për të trashëguar, ka hequr dorë nga trashëgi­mi, ose është për­jash­tu­ar nga trashëgi­mi, në vend të tij hyjnë me zëvendësim fëmi­jët e tij dhe kur për shkaqet e sipërme nuk mund të jenë trashëgim­tarë, vijnë në trashëgim të paslin­durit e tyre pa kufiz­im. Në këtë rast, pje­sa e prindit që nuk trashë­gon, nda­het ndër­m­jet të paslin­durve në pjesë të barabar­ta.

Kur përveç bashkëshort­it, nuk ka trashëgim­tarë të tjerë, të rad­hës së parë, në trashëgi­mi thirren ata të rad­hës pasard­hëse, të parashikuar në nenin 363 të këtij Kodi dhe kur nuk ka të tillë, thirren trashëgim­tarët e rad­hës tjetër pasard­hëse, të parashikuar në nenin 364 të këtij Kodi.

Në çdo rast bashkëshorti merr 1/2 pjesë të trashëgim­it.

Kur nuk ka trashëgim­tarë të rad­hëve të sipërme, trashëgi­mi i mbetet bashkëshort­it pas­jetues.

 

Neni 362

(Ndryshuar para­grafi i parë me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 24)

 

Fëmi­jët e lin­dur jashtë martese, kur atësia ose mëmësia është njo­hur rreg­ull­isht, si dhe fëmi­jët e birë­suar bara­zo­hen me fëmi­jët e lin­dur nga marte­sa.

I birë­suari nuk trashë­gon në famil­jen e origjinës së tij dhe as kjo nuk e trashë­gon atë.

 

Neni 363

 

Në rad­hë te dytë thirren në trashëgim prindërit e trashëgim­lënësit dhe per­son­at e paaftë për punë, të cilët të pak­tën 1 vit para vdek­jes së trashëgim­lënësit, bashkë­je­tonin me atë si anë­tarë të famil­jes dhe në ngarkim të tij.

 

Neni 364

 

Në rad­hë të tretë thirren në trashëgim per­son­at e paaftë për punë në ngarkim të trashëgim­lënësit që për­menden në nenin 363 të këtij Kodi, kur nuk ka trashëgim­tarë të tjerë të rad­hës së dytë, gjyshi e gjysh­ja, vëllezërit e motrat, si dhe fëmi­jët e vëllezërve e të motrave të par­avdekur. Të sipër­mit trashë­go­jnë në pjesë të barabar­ta, pa u bërë dal­li­mi ndër­m­jet vëllezërve e motrave të një ati ose vetëm të një nëne, ndër­m­jet gjyshit e gjysh­es nga ana a babës ose e nënës.

 

Neni 365

 

Kur trashëgim­lënësi nuk ka lënë të paslin­dur, as prindër ose të par­alin­dur të tjerë, as vëllezër ose motra, apo të paslin­dur të këtyre, pasuria e trashëgim­lënësit u kalon të afër­mve më të afërt të tij, pa bërë dal­lim ndër­m­jet vijës atërore dhe asaj amë­sore, por gjith­sesi jo më tej se shkalla e gjashtë.

 

Neni 366

 

Kur trashëgim­lënësi nuk ka lënë trashëgim­tarë deri në shkallën e gjashtë, thirret në trashëgim shteti.

 

Neni 367

 

Shteti nuk përgjig­jet për detyrimet e trashëgim­lënësit tej vleft­ës së pasurisë të fitu­ar.

 

E drej­ta e shtim­it për sendet shtëpi­ake

Neni 368

 

Trashëgim­tarët që bashkë­je­tonin me trashëgim­lënësin në kohën e vdek­jes së tij, kur thirren në trashëgim, mar­rin tej pjesës që u takon në pasur­inë trashëgi­more sendet shtëpi­ake të për­dorim­it të zakon­shëm, përveç kur trashëgim­lënësi ka disponuar ndryshe në tes­ta­ment.

Trashëgimia sipas rad­hëve

Neni 369

 

Trashëgim­tarët e një rad­he të mëpasme thirren në trashëgim vetëm kur nuk ka trashëgim­tarë të rad­hës së mëparëshme ose kur këta të gjithë janë bërë të paden­jë ose kanë hequr dorë nga trashëgi­mi ose janë për­jash­tu­ar nga trashëgi­mi, përveç kur nga trashëgim­tarët e rad­hës së dytë mbetet trashëgim­tari i paaftë për punë dhe ka trashëgim­tarë të rad­hës së tretë.

 

E drej­ta e shtim­it

Neni 370

 

Kur një nga bashkë­trashëgim­tarët që thirret në trashëgim ka vdekur para trashëgim­lënësit, ose është bërë i paden­jë, ose ka hequr dorë nga trashëgi­mi, ose është për­jash­tu­ar nga trashëgi­mi dhe nuk ka per­sona që trashë­go­jnë me zëvendësim, pje­sa që i takon atij u shto­het pjesëve të bashkë­trashëgim­tarëve të asaj rad­he.

 

Trashëgim­tari i paaftë për punë

Neni 371

 

Trashëgim­tarë të paaftë për punë janë ata që në kohën e vdek­jes së trashëgim­lënësit nuk kanë mbushur moshën 16 vjeç, ose 18 vjeç kur vazh­do­jnë mësimet, bur­rat që kanë mbushur moshën 60 vjeç dhe gratë që kanë mbushur moshën 55 vjeç si dhe, pavarë­sisht nga mosha, ata që janë invalidë të grupit të parë dhe të grupit të dytë.

 

TITULLI III

TRASHëGIMIA ME TESTAMENT

 

Kup­ti­mi i tes­ta­men­tit

Neni 372

 

Tes­ta­men­ti është një veprim juridik i njëan­shëm i kry­er nga vetë trashëgim­lënësi, me anë të të cilit ky disponon pasur­inë e tij për kohën pas vdek­jes.

Tes­ta­men­ti nuk mund të bëhet prej dy ose më shumë per­son­ave po në një akt, as edhe në dobi të një të treti, as me dispon­ime rec­i­proke.

 

Zotësia për të disponuar me tes­ta­ment

Neni 373

 

Tes­ta­ment mund të bëjë çdo per­son që ka mbushur moshën 18 vjeç, si dhe gru­a­ja nën këtë moshë kur është e mar­tu­ar.

I mituri nga 14 gjer në 18 vjeç mund të bëjë tes­ta­ment vetëm për pasur­inë që ka fitu­ar me punën e tij.

Per­soni të cilit me vendim gjyqi i është hequr zotësia për të vepru­ar, si dhe ai që në kohën e bër­jes së tes­ta­men­tit nuk është në gjend­je për të kup­tuar rëndës­inë e veprim­it të tij, nuk mund të bëjë tes­ta­ment.

 

Zotësia për të fitu­ar me tes­ta­ment

Neni 374

 

Janë të pazotë për të fitu­ar me tes­ta­ment ata që janë të pazotë për të trashëguar me ligj me për­jash­tim të fëmi­jëve të pandër­m­jet­shëm të një per­soni të cak­tu­ar dhe të gjal­lë në kohën e vdek­jes së tes­ta­torit edhe sikur ata fëmi­jë të mos jenë zënë ende.

 

Neni 375

 

Kujdestari nuk mundet në asnjë rast të për­fi­to­jë nga disponimet tes­ta­mentare të per­son­it në kujdestari kur ato janë bërë para mira­tim­it të llog­a­risë për­fundimtare, edhe sikur tes­ta­tori të ketë vdekur pas mira­tim­it të llog­a­risë.

Janë të vlef­shme disponimet e bëra në favorin e kujdestar­it, kur ky është i par­alin­dur, i paslin­dur, vël­la, motër ose, bashkëshorti i tes­ta­torit.

 

Neni 376

 

Dispon­i­mi tes­ta­men­tar në favor të per­son­ave të pazotë që për­menden në nenet 374 e 375 të këtij Kodi, është i pavlef­shëm edhe sikur të jetë fshe­hur nën for­mën e një kon­trate me shpër­blim ose të jetë bërë nën emrin e një per­soni të ndërvënë.

Quhen per­sona të ndërvënë: i ati, e ëma, të paslin­durit dhe bashkëshorti i per­son­it të pazot.

 

Cak­ti­mi i trashëgim­tar­it

Neni 377

 

Trashëgim­lënësi që nuk lë të paslin­dur ose të par­alin­dur, ose vëllezër apo motra, ka të drejtë të dispono­jë me tes­ta­ment pasur­inë e vet, në favor të çdo per­soni fizik apo juridik.

Për­jash­ti­mi nga trashëgimia

Neni 378

 

Trashëgim­lënësi edhe pa cak­tu­ar trashëgim­tarë në tes­ta­ment mund të për­jash­to­jë nga trashëgimia ligjore një ose më shumë trashëgim­tarë të tij.

Rez­ervë ligjore

Neni 379

 

Trashëgim­lënësi nuk mund të për­jash­to­jë nga trashëgimia ligjore fëmi­jët e tij të mitur ose trashëgim­tarë të tjerë të mitur që trashë­go­jnë me zëvendësim (neni 361, para­grafi i dytë), si dhe trashëgim­tarët e tij të tjerë të paaftë për punë në qoftë se thirren në trashëgim, dhe as të ceno­jë me tes­ta­ment në çdo mënyrë qoftë, pjesën që u takon këtyre trashëgim­tarëve në bazë të trashëgimisë ligjore, përveç kur këta janë bërë të paden­jë për të trashëguar.

 

Neni 380

 

Kur tes­ta­tori disponon me tes­ta­ment një uzufrukt ose një ren­të jetë­sore, të ard­hu­rat e të cilave kalo­jnë ato të pjesës së disponueshme, trashëgim­tarët që kanë të drejtë në rez­ervën ligjore munden të ekzeku­to­jnë këtë dispon­im ose të heqin dorë nga të drej­tat mbi pjesën e disponueshme.

Po këtë të drejtë zgjed­hje­je e kanë edhe per­son­at që për­fi­to­jnë nga rez­er­va ligjore në rast se tes­ta­tori ka disponuar pronës­inë e zhveshur të një pjese që kalon masën e disponueshme.

Zëvendësi­mi

Neni 381

 

Trashëgim­lënësi mund të cak­to­jë në tes­ta­ment që në rast se trashëgim­tari vdes para tij ose bëhet i paden­jë, ose heq dorë nga trashëgi­mi, ta mar­rë trashëgimin një nga trashëgim­tarët e tjerë që tre­go­hen në nenet 361, 363, 364 të këtij Kodi, dhe kur nuk ka asnjë nga këta, ta mar­rë një njeri tjetër.

Por trashëgim­lënësi nuk mund të dety­ro­jë trashëgim­tarin që të rua­jë dhe, pas vdek­jes së tij t’ia dorë­zo­jë një per­soni tjetër të gjithë ose një pjesë të trashëgim­it që ka mar­rë.

E drej­ta e shtim­it

Neni 382

 

Kur trashëgim­lënësi ua ka lënë të gjithë pasur­inë e tij trashëgim­tarëve të cak­tu­ar në tes­ta­ment dhe një nga këta trashëgim­tarë ka vdekur para tij, ose është bërë i paden­jë, ose ka hequr dorë nga trashëgi­mi dhe trashëgim­lënësi nuk ka cak­tu­ar për këto raste një trashëgim­tar tjetër në vend të tij, si dhe kur një trashëgim­tar është për­jash­tu­ar nga trashëgi­mi, pje­sa që i takon atij u shto­het pjesëve të bashkë­trashëgim­tarëve të tjerë të cak­tu­ar në tes­ta­ment në për­p­jes­tim me pjesët e tyre trashëgi­more.

Në qoftë se disa nga trashëgim­tarët janë cak­tu­ar së bashku në një pjesë të pasurisë, shti­mi bëhet vetëm midis këtyre bashkë­trashë-gim­tarëve.

 

Neni 383

 

Kur trashëgim­lënësi ka lënë me tes­ta­ment vetëm një pjesë të pasurisë së tij, edhe sikur në këtë pjesë të ketë cak­tu­ar së bashku shumë trashëgim­tarë, pje­sa e atij që për shkaqet e treguara në nenin e sipërm nuk mund ose nuk do të jetë trashëgim­tar, u kalon trashëgim­tarëve ligjore të trashëgim­lënësit.

 

Legu dhe bar­ra

Neni 384

 

Trashëgim­lënësi mund të ngarko­jë trashëgim­tarin ose trashëgim­tarët e cak­tu­ar në tes­ta­ment, nga ata që tre­go­hen në nenet 361, 363, 364 të këtij Kodi, që t’u japin një ose më shumë trashëgim­tarëve ligjorë një për­fitim pasuror nga trashëgi­mi, pa i bërë këta trashëgim­tarë (legu).

Kur trashëgim­lënësi, që nuk ka trashëgim­tarë nga ata që tre­go­hen në nenet 361, 363, 364, ka cak­tu­ar në tes­ta­ment si trashëgim­tarë per­sona të tjerë, mund t’i ngarko­jë këta me lege në dobi të çdo njeriu.

Dis­poz­i­tat e zotë­sisë për të trashëguar vle­jnë edhe për per­son­in që i është lënë legu.

 

Neni 385

 

Legatari ka të drejtë të kërko­jë fru­tat ose kamatat që rrjed­hin nga legu, nga dita që i është cak­tu­ar dorëz­i­mi i legut dhe në mungesë të saj, nga dita e njof­tim­it të kërkesë-padisë.

Ato mund të kërko­hen nga dita e vdek­jes së trashëgim­lënësit, kur trashëgim­lënësi ka disponuar shpre­himisht ose kur legu është një depoz­itë në para.

 

Neni 386

 

Trashëgim­lënësi mund të ngarko­jë trashëgim­tarin ose trashëgim­tarët e cak­tu­ar në tes­ta­ment që të krye­jnë ndon­jë veprim të dobishëm për shoqërinë ose ndon­jë veprim tjetër, pa i dhënë të drejtë një per­soni të cak­tu­ar mbi këtë veprim (bar­rë).

Kur trashëgim­lënësi i lë me tes­ta­ment pasur­inë shtetit, organ­eve të tij, ose enteve të ndryshëm, ka të drejtë të cak­to­jë qël­lim­in për të cilin duhet të për­doret pasuria.

 

Neni 387

 

Kur trashëgim­tari i ngarkuar me legun ose bar­rën ka vdekur para trashëgim­lënësit, ose është bërë i paden­jë ose ka hequr dorë nga trashëgi­mi dhe trashëgim­lënësi nuk ka cak­tu­ar një trashëgim­tar tjetër në vend të tij, për ekzeku­timin e detyrimeve në lid­hje me legun ose me bar­rën ngarko­hen bashkë­trashëgim­tarët ose trashëgim­tarët ligjorë, të cilëve u shto­het ose u kalon pje­sa e atij, që për shkaqet e sipërme nuk mund ose nuk do jetë trashëgim­tar.

Në qoftë se ekzeku­ti­mi i detyrimeve në lid­hje me legun ose bar­rën është lid­hur ngushtë me per­son­in e atij, që për shkaqet e sipërme nuk mund ose nuk do jetë trashëgim­tar, legu ose bar­ra mbetet pa fuqi.

 

Neni 388

 

Në rast se ndër­m­jet trashëgim­tarëve, asnjëri prej tyre nuk është ngarkuar nga trashëgim­lënësi tes­ta­men­tar për të shly­er legun, secili trashëgim­tar dety­ro­het të kon­tribuo­jë për shly­er­jen e tij sipas pjesës takuese.

 

 

 

 

Neni 389

 

Kur sen­di i dhënë në leg është treguar vetëm si lloj ose si masë, e drej­ta e zgjed­hjes i takon trashëgim­tar­it, por sen­di nuk mund të jetë nën kualitetin mesa­tar.

 

Neni 390

 

Kur per­soni, të cilit i është lënë legu, ka vdekur para trashëgim­lënësit ose është bërë i paden­jë ose ka hequr dorë nga legu dhe trashëgim­lënësi nuk ka cak­tu­ar një per­son tjetër në vend të tij, legu shkon në dobi të trashëgim­tar­it të ngarkuar me atë leg.

Por në qoftë se legu u është lënë shumë per­son­ave së bashku, pje­sa e atij që nuk mund ose nuk do të mar­rë legun u shto­het bashkëp­jesë­tarëve të tij në për­p­jesë­tim me pjesët e tyre.

 

Neni 391

 

Per­soni, të cilit i është lënë legu, ka të drejtë të kërko­jë nga trashëgim­tari i ngarkuar ekzeku­timin e detyrim­it në lid­hje me legun.

Ekzeku­ti­mi i detyrim­it të trashëgim­tar­it në lid­hje me bar­rën mund të kërko­het nga ekzeku­tori i tes­ta­men­tit, nga bashkë­trashëgim­tarët, nga orga­ni­zatat përkatëse shtetërore ose pri­vate.

Detyrimet në lid­hje me legun dhe bar­rën ekzeku­to­hen pas detyrimeve që rën­do­jnë mbi pasur­inë trashëgi­more.

 

For­mat e tes­ta­men­tit

Neni 392

 

Tes­ta­men­ti bëhet në dy for­ma: ollo­graf dhe me akt note­r­i­al.

 

Tes­ta­men­ti ollo­graf

Neni 393

 

Tes­ta­men­ti ollo­graf shkruhet tërë­sisht me dorën e tes­ta­torit duke vënë datën dhe nën­shkrim­in e vet.

Data e tes­ta­men­tit duhet të tre­go­jë ditën, mua­jin dhe vitin.

Nën­shkri­mi vihet në fund të dispon­imeve.

 

Neni 394

 

Per­soni që nuk është i zoti të lex­o­jë dorëshkrim­in e vet nuk mund të bëjë tes­ta­ment ollo­graf.

 

Neni 395

 

Per­son­at që nuk dëgjo­jnë (shur­d­hë) ose që nuk dëgjo­jnë e nuk flasin (shur­d­hëmemecë), mund të dispono­jnë me tes­ta­ment ollo­graf ose me tes­ta­ment të mar­rë nga noteri, sipas rreg­ullave të parashikuara në ligjin “Për noter­inë”.

 

 

 

 

Neni 396

 

Tes­ta­men­ti ollo­graf mund të depoz­i­to­het tek noteri për rua­jt­je sipas dis­poz­i­tave për depoz­itimin e doku­menteve në noteri.

 

Tes­ta­men­ti me akt note­r­i­al

Neni 397

 

Tes­ta­men­ti me akt note­r­i­al redak­to­het nga noteri dhe nën­shkruhet nga trashëgim­lënësi në prani të noter­it.

Kur trashëgim­lënësi nuk di, ose për shkak sëmund­je­je ose të metash fizike nuk mund të nën­shkru­a­jë, tes­ta­men­ti nën­shkruhet sipas rreg­ullave të parashikuara në ligjin “Për noter­inë”.

 

Tes­ta­mente të posaçme

Neni 398

(Shfuqizuar fjalët “ose sekre­tari” me ligjin nr. 8781, datë 3.5.2001, neni 25)

 

Në vendet ku nuk ka not­er, tes­ta­men­ti mund të vërte­to­het nga kryetari i bashk­isë ose i komunës.

 

Neni 399

 

Tes­ta­men­ti i një per­soni që ndod­het në shër­bim ushtarak, mund të vërte­to­het nga koman­dan­ti i një­sisë ushtarake në të cilën ai bën pjesë dhe kur është shtru­ar në spi­tal për mjekim nga drej­tori i spi­tal­it.

 

Neni 400

 

Tes­ta­men­ti i një per­soni që ndod­het në një ani­je shqiptare në lun­drim ose që ka qën­dru­ar në një liman të huaj, mund të vërte­to­het nga kapiteni i ani­jes.

 

Neni 401

 

Dispon­i­mi me tes­ta­ment i bërë me kusht pezul­lues, mbetet pa efekt kur per­soni në favor të cilit është bërë, vdes para trashëgim­lënësit.

Revoki­mi i tes­ta­men­tit

Neni 402

 

Tes­ta­men­ti me një datë të mëvon­shme lë pa fuqi atë me datë të mëparëshme në tërësi ose vetëm për pjesën që nuk paj­to­het me tes­ta­mentin e ri.

Tes­ta­men­ti mbetet pa fuqi edhe me anë të një deklarate të bërë nga trashëgim­lënësi në noteri.

 

Pavlef­sh­mëria e tes­ta­men­tit

Neni 403

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur bëhet nga një per­son që nuk mund të bëjë tes­ta­ment (neni 373).

 

Neni 404

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur nuk është bërë në for­mën e kërkuar nga ligji.

 

Neni 405

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur dispono­het me tes­ta­ment në dobi të per­son­ave që nuk mund të trashë­go­jnë (nenet 374, 375).

 

Neni 406

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur dispon­i­mi me tes­ta­ment është në kundër­sh­tim me nenet 377 e 384 të këtij Kodi.

 

Neni 407

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur dispon­i­mi me tes­ta­ment i trashëgim­lënësit, i për­jash­ton nga trashëgimia ligjore trashëgim­tarët e tij të mitur ose të paaftë për punë ose cenon pjesën e tyre ligjore.

 

Neni 408

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur dispon­i­mi me tes­ta­ment është bërë në kundër­sh­tim me ligjin ose në mashtrim të ligjit.

 

Neni 409

 

Tes­ta­men­ti është i pavlef­shëm kur dispon­i­mi me tes­ta­ment është bërë me ndikimin e mashtrim­it, kanos­jes ose dhunës, ose për shkak të një lajthi­mi, pa të cilën trashëgim­lënësi nuk do kishte bërë këtë dispon­im.

 

Neni 410

 

Kur tes­ta­men­ti deklaro­het nga gjyka­ta i pavlef­shëm, në trashëgim thirren trashëgim­tarët ligjorë, përveç kur është rasti i shtim­it në dobi të trashëgim­tarëve të cak­tu­ar në tes­ta­ment sipas nen­it 381.

Kur deklaro­hen të pavlef­shme vetëm disa nga disponimet e tes­ta­men­tit, disponimet e tjera mbeten në fuqi.

 

Neni 411

 

Padia për pavlef­sh­mërinë e tes­ta­men­tit ose të disponim­it me tes­ta­ment mund të ngri­het nga trashëgim­tari dhe nga çdo tjetër per­son i intere­suar bren­da tre vjetëve nga çel­ja e trashëgimisë.

 

Neni 412

 

Kur dispon­i­mi me tes­ta­ment është i pavlef­shëm për shkak se dispon­i­mi nga trashëgim­lënësi ka për­jash­tu­ar nga trashëgimia ligjore trashëgim­tarët e tij të mitur ose të paaftë për punë ose cenon pjesën e tyre ligjore (neni 407), trashëgim­tari, i për­jash­tu­ar nga trashëgi­mi ose të cilit i është cen­uar pje­sa ligjore, ka të drejtë të kërko­jë nga trashëgim­tarët e tjerë, sipas rastit, dorëz­imin ose plotësimin e pjesës që i takon atij në bazë të trashëgimisë ligjore.

 

Neni 413

 

Për cak­timin e kësaj pjese bashko­het e gjithë pasuria që kishte trashëgim­lënësi në kohën e vdek­jes së tij, duke u zbrit­ur detyrimet që rën­do­jnë mbi trashëgim­inë dhe pjesë­to­het me num­rin e trashëgim­tarëve që do të thirreshin në trashëgim në qoftë se trashëgim­lënësi nuk do kishte bërë tes­ta­ment.

 

Ekzeku­tori i tes­ta­men­tit

Neni 414

 

Trashëgim­lënësi mund të ngarko­jë një ose më shumë per­sona për të ekzeku­tu­ar tes­ta­mentin.

Cak­ti­mi si ekzeku­tor duhet të pra­nohet prej këtij në vetë tes­ta­mentin ose me një deklaratë të veçan­të që i bashko­het tes­ta­men­tit.

Në qoftë se trashëgim­lënësi nuk cak­ton ekzeku­tor të tes­ta­men­tit, ekzeku­ti­mi i këtij u ngarko­het trashëgim­tarëve të cak­tu­ar në të.

 

Neni 415

 

Ekzeku­tori i tes­ta­men­tit duhet të bëjë inven­tarin e pasurisë trashëgi­more, duke ftu­ar të mar­rin pjesë trashëgim­tarët dhe per­son­at e tjerë që për­fi­to­jnë nga tes­ta­men­ti.

Ekzeku­tori i tes­ta­men­tit admin­istron pasur­inë trashëgi­more, duke kry­er veprimet që janë të nevo­jshme për ekzeku­timin e dispon­imeve të tes­ta­men­tit, por nuk mund të tjetër­so­jë pasur­inë trashëgi­more, përveç kur shfaqet nevo­ja dhe me lejen e gjykatës, e cila ven­dos pasi më parë të dëgjo­jë trashëgim­tarët.

 

Neni 416

 

Gjyka­ta e rrethit, me kërkesën e trashëgim­tarëve ose të per­son­ave që kanë interes, mund të shkarko­jë nga detyra ekzeku­torin e tes­ta­men­tit për shkel­je të rën­da të detyrës së tij ose për pazotësi në admin­istrim­in e pasurisë trashëgi­more.

 

Neni 417

 

Tagret e ekzeku­torit tes­ta­men­tar nuk trans­me­to­hen në trashëgim­tarët e tij.

 

Neni 418

 

Kur janë shumë ekzeku­torë tes­ta­men­tarë, në mungesën e të tjerëve mund të vepro­jë edhe njëri prej tyre, por të gjithë ata janë përgjegjës sol­i­darë për sendet që u janë besuar, përveç kur tes­ta­tori u ka ndarë detyrat.

 

 

 

 

 

 

PJESA IV

 

DETYRIMET

 

TITULLI I

 

DISPOZITA Të PëRGJITHME

 

KREU I

 

KUPTIMI DHE LINDJA E DETYRIMEVE

 

Kup­ti­mi i detyrim­it

Neni 419

 

Detyri­mi është një mar­rëd­hënie juridike me anën e së cilës një per­son (deb­itori) dety­ro­het të japë diç­ka ose të krye­jë apo të mos krye­jë një veprim të cak­tu­ar në dobi të një per­soni tjetër (kred­i­tori), i cili ka, gjithash­tu, të drejtë të kërko­jë t’i jepet diç­ka, ose të kry­het apo të mos kry­het vepri­mi.

 

Lind­ja e detyrimeve

Neni 420

 

Detyrimet lindin nga kon­tratat ose nga ligji.

 

Natyra ekonomike e detyrim­it

Neni 421

 

Objekt i detyrim­it duhet të ketë një vlerësim ekonomik dhe t’i përgjig­jet intere­save qoftë dhe jopa­surore të kred­i­torit.

 

Kor­rek­te­sa e pjesë­mar­rësve në detyrim

Neni 422

 

Kred­i­tori dhe deb­itori duhet të sillen ndaj njëri-tjetrit me kor­rek­tesë, me paanësi dhe sipas kërke­save të arsyes.

KREU II

 

DETYRIMET SOLIDARE

 

Neni 423

 

Detyri­mi është sol­i­dar kur kred­i­tori ose secili nga kred­i­torët ka të drejtë të kërko­jë ekzeku­timin e të njëjtit detyrim tërë­sisht apo pjesër­isht si nga deb­itorët së bashku, ash­tu dhe nga secili prej tyre veç e veç.

 

 

 

Neni 424

 

Detyri­mi është sol­i­dar kur del nga vull­neti i palëve ose është parashikuar me ligj.

 

Neni 425

 

Detyri­mi është sol­i­dar edhe kur deb­itorët të jenë detyru­ar secili në mënyrë të ndryshme ose dhe kur deb­itori i për­bashkët të jetë detyru­ar në mënyrë të ndryshme ndaj secilit kred­i­tor.

 

Neni 426

 

Ekzeku­ti­mi i detyrim­it nga njëri prej deb­itorëve sol­i­darë i shkarkon të gjithë deb­itorët e tjerë.

Deb­itorët sol­i­darë shkarko­hen nga detyri­mi edhe nëpër­m­jet dhënies së një sen­di në ekzeku­tim të detyrim­it apo të kom­pen­sim­it të kre­disë nga njëri prej deb­itorëve sol­i­darë ndaj kred­i­torit.

 

Neni 427

 

Qenia në vonesë e kred­i­torit ndaj njërit nga deb­itorët sol­i­darë e shtrin efek­tin ndaj të gjithë deb­itorëve të tjerë.

Deb­itori sol­i­dar nuk mund të kom­pen­so­jë detyrim­in e tij me kred­itë që kanë deb­itorët e tjerë ndaj kred­i­torit.

Deb­itori sol­i­dar nuk mund t’i kun­drej­to­jë kred­i­torit prap­simet per­son­ale të deb­itorëve të tjerë.

Çdo njëri nga deb­itorët sol­i­darë nuk duhet që me veprimet e tij të rën­do­jë poz­itën e të tjerëve, përveç kur parashiko­het ndryshe në ligj.

 

Neni 428

 

Deb­itori ka të drejtë të zgjed­hë për të paguar njërin apo tjetrin kred­i­tor sol­i­dar, përveç kur është pen­guar më parë me anë të një njof­ti­mi me shkrim prej ndon­jërit prej tyre.

Kred­i­torët janë sol­i­darë kur secili prej tyre ka të drejtën të kërko­jë pag­imin e gjithë detyrim­it dhe pag­i­mi i bërë njërit prej tyre, liron deb­itorin ndaj gjithë kred­i­torëve.

 

Neni 429

 

Përtërit­ja e detyrim­it që bën deb­itori me njërin nga kred­i­torët, shkarkon të gjithë deb­itorët e tjerë, përveç kur kred­i­tori i ka rua­j­tur të drej­tat ndaj tyre.

Fal­ja e detyrim­it të bërë njërit prej deb­itorëve solidarë,shkarkon të gjithë deb­itorët e tjerë. Kur falet vetëm pje­sa e një deb­itori, detyri­mi i deb­itorëve të tjerë pakë­so­het për aq sa është pje­sa e falur.

Bashki­mi i cilë­sive të kred­i­torit me atë të deb­itorit sol­i­dar në një per­son të vetëm, shuan detyrim­in e deb­itorëve të tjerë, për pjesën e këtij deb­itori.

 

Neni 430

 

Në mar­rëd­hëni­et ndër­m­jet tyre deb­itorët sol­i­darë mar­rin pjesë në shly­er­jen e detyrim­it secili sipas pjesës së vet.

Deb­itori që ka ekzeku­tu­ar një detyrim sol­i­dar, ka të drejtë të kërko­jë nga deb­itorët e tjerë pag­imin në pjesë të barabar­ta të detyrim­it të ekzeku­tu­ar prej tij, përveç kur në ligj ose në kon­tratë është parashikuar ndryshe.

Kur deb­itori sol­i­dar, që ka ekzeku­tu­ar detyrim­in, nuk ka mundur të nxjer­rë nga një deb­itor pjesën e tij të detyrim­it, ajo nda­het sipas rastit në pjesë të barabar­ta ose pro­por­cional­isht ndër­m­jet deb­itorëve të tjerë, duke përf­shirë edhe atë.

 

Neni 431

 

Deb­itorët sol­i­darë janë të detyru­ar të për­bal­lo­jnë në pro­por­cion me pjesët e tyre të gjitha shpen­zimet që vërte­to­hen se kanë qenë të nevo­jshme të kry­hen nga deb­itorët që kanë ekzeku­tu­ar detyrim­in.

 

Neni 432

 

Deb­itori sol­i­dar që ekzeku­ton detyrim­in duhet t’i kun­drej­to­jë kred­i­torit prap­simet e për­bashkë­ta për të gjithë deb­itorët, përndryshe i humb e drej­ta të kërko­jë nga deb­itorët e tjerë pjesën që atyre u takon për shly­er­jen e detyrim­it. Gjithash­tu, ai e hum­bet këtë të drejtë edhe kur nuk ka njof­tu­ar deb­itorët e tjerë se ka ekzeku­tu­ar detyrim­in dhe, si rrjed­him njëri nga deb­itorët e tjerë ka ekzeku­tu­ar veç­mas atë.

 

Neni 433

 

Ndër­pre­r­ja e parashkrim­it me veprimet e kred­i­torit ndaj njërit prej deb­itorëve sol­i­darë, si dhe ndër­pre­r­ja e parashkrim­it nga njëri prej kred­i­torëve sol­i­darë ndaj deb­itorit të për­bashkët, ka efekt si ndaj deb­itorëve të tjerë ash­tu edhe ndaj kred­i­torëve të tjerë.

Pezul­li­mi i parashkrim­it ndaj njërit deb­itor ose ndaj njërit kred­i­tor sol­i­dar, nuk ka efekt ndaj të tjerëve.

Heq­ja dorë nga parashkri­mi në për­puth­je me nenin 126 të këtij Kodi e bërë nga njëri prej deb­itorëve sol­i­darë, nuk ka efekt ndaj të tjerëve, ndër­sa heq­ja dorë nga parashkri­mi nga njëri prej kred­i­torëve sol­i­darë, ka efekt ndaj të tjerëve.

 

Neni 434

 

Deb­itori sol­i­dar të cilit i kërko­het pag­i­mi i pjesës së tij nga detyri­mi, nuk mund t’i kun­drej­to­jë deb­itorit, që ka paguar atë, parashkrim­in e padisë së kred­i­torit, përveç kur ai vetë dhe deb­itori që kërkon pjesën kanë patur mundës­inë që t’i kun­drej­tonin parashkrim­in e plotë­suar.

Ky para­graf nuk zba­to­het kur me mar­rëvesh­je deb­itorët sol­i­darë kanë ven­do­sur ndryshe.

 

Neni 435

 

Në rast se ekzeku­ti­mi i detyrim­it bëhet i pamundur, për fajin ose gjatë vazhdim­it të vonesës së njërit ose disa deb­itorëve sol­i­darë, deb­itorë të tjerë nuk shkarko­hen nga detyri­mi për plotësimin e tij.

Kred­i­tori mund të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar për një shkak të tillë, vetëm nga deb­itorët sol­i­darë ose nga secili prej tyre, për fajin e të cilëve është bërë i pamundur ekzeku­ti­mi i detyrim­it ose që kanë qenë me vonesë. Deb­itorët e tjerë mbetën sol­i­darë vetëm për detyrim­in e parë.

Vone­sa e njërit nga deb­itorët sol­i­darë nuk sjell ndon­jë paso­jë juridike për deb­itorët e tjerë.

KREU III

 

DETYRIMET ALTERNATIVE

 

Neni 436

 

Detyri­mi është alter­na­tiv kur deb­itori shkarko­het prej tij, duke përm­bushur njërin nga llo­jet e tij të për­men­dura veç e veç sipas dëshirës së tij, ose të kred­i­torit apo të një të treti. Deb­itori nuk mund të kërko­jë nga kred­i­tori të pra­no­jë përm­bush­jen e detyrim­it pjesër­isht nga njëri lloj e pjesër­isht nga llo­ji tjetër i tij.

 

Neni 437

 

E drej­ta e zgjed­hjes i takon deb­itorit, përveç kur është parashikuar nga ligji apo nga kon­tra­ta që t’i lihet kred­i­torit apo një të treti.

Zgjed­h­ja bëhet e pare­vokueshme me përm­bush­jen e njërit nga llo­jet e detyrim­it, ose me njof­timin e deklaratës së zgjed­hjes palës tjetër ose të dy palëve, kur e drej­ta e zgjed­hjes i takon një të treti.

Kur e drej­ta e zgjed­hjes u takon shumë per­son­ave dhe ata nuk mer­ren vesh, gjyka­ta u cak­ton atyre një afat. Kur zgjed­h­ja nuk bëhet në afatin e cak­tu­ar, atë e bën gjyka­ta.

 

Neni 438

 

Kur në një detyrim alter­na­tiv, deb­itori nuk ekzeku­ton ndon­jërin nga llo­jet e detyrimeve në afatin e cak­tu­ar, e drej­ta e zgjed­hjes i kalon kred­i­torit.

Në rast se e drej­ta e zgjed­hjes i është lënë kred­i­torit dhe ky nuk e ka ushtru­ar në afatin e cak­tu­ar në mar­rëvesh­je ose të cak­tu­ar nga deb­itori, zgjed­h­ja i kalon këtij të fun­dit.

Kur e drej­ta e zgjed­hjes i është lënë një të treti dhe ai nuk e ushtron në afatin e cak­tu­ar, zgjed­h­ja bëhet nga gjyka­ta.

Kur kjo e drejtë u është lënë disa per­son­ave, gjyka­ta u cak­ton atyre një afat. Në rast se zgjed­h­ja nuk bëhet në afatin e cak­tu­ar, ajo bëhet nga gjyka­ta.

 

Neni 439

 

Detyri­mi alter­na­tiv është i thjeshtë kur njëri nga të dy llo­jet e detyrim­it nuk mund të bëhet objekt detyri­mi, ose kur përm­bush­ja e tij është bërë e pamundur pa fajin e asnjërës palë.

 

Neni 440

 

Kur e drej­ta e zgjed­hjes i është lënë deb­itorit, detyri­mi alter­na­tiv bëhet i thjeshtë në rast se njëri nga të dy llo­jet e detyrim­it bëhet i pamundur dhe për fajin e tij. Në rast se kjo pamundësi ndodh për fajin e kred­i­torit, deb­itori shkarko­het nga detyri­mi kur ai nuk pra­non të zba­to­het detyri­mi tjetër dhe të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit.

Kur zgjed­h­ja i është lënë kred­i­torit, deb­itori shkarko­het nga detyri­mi kur pamundësia e përm­bush­jes së njërit nga të dy llo­jet e detyrim­it ka ndod­hur për faj të kred­i­torit dhe ky nuk pra­non të ekzeku­to­het llo­ji tjetër i detyrim­it dhe të kërko­jë të shpër­ble­het dëmi. Në rast se zgjed­h­ja i është lënë kred­i­torit dhe pamundësia i ngarko­het deb­itorit, kred­i­tori mund të zgjed­hë detyrim­in tjetër ose të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit.

 

 

Neni 441

 

Kur të dy llo­jet e detyrim­it janë bërë të pamundura dhe deb­itori duhet të përgjig­jet për njërin prej tyre, ai duhet të pagua­jë vleft­ën e detyrim­it që është bërë i pamundur i fun­dit, në qoftë se zgjed­h­ja i është lënë atij.

Në qoftë se e drej­ta e zgjed­hjes i është lënë kred­i­torit, ky ka të drejtë të kërko­jë vleft­ën e njërit ose tjetrit lloj detyri­mi.

 

 

KREU IV

 

DETYRIME Të PJESëTUESHME E Të PAP­JESëTUESHME

 

Detyrime të pjesëtueshme

Neni 442

 

Kur shumë deb­itorë ose kred­i­torë mar­rin pjesë në të njëjtin detyrim dhe ky është i pjesëtueshëm, secili deb­itor është i detyru­ar të ekzeku­to­jë dhe secili kred­i­tor ka të drejtë të kërko­jë një pjesë të barabartë të detyrim­it, përveç kur në kon­tratë ose në ligj është parashikuar ndryshe.

 

Detyrime të pap­jesëtueshme

Neni 443

 

Kur janë shumë deb­itorë në të njëjtin detyrim, që është i pap­jesëtueshëm, të gjithë deb­itorët quhen deb­itorë sol­i­darë.

Detyri­mi është i pap­jesëtueshëm nga vetë natyra e tij si i tillë dhe nga qël­li­mi i palëve në kon­tratë. Në të tilla raste detyri­mi mbetet i pap­jesëtueshëm edhe për trashëgim­tarët e deb­itorëve.

 

Neni 444

 

Detyrimet e pap­jesëtueshme rreg­ul­lo­hen nga dis­pozi­ta që kanë lid­hje me detyrimet sol­i­dare, përveç sa parashiko­het në këtë kre.

 

 

KREU V

 

DETYRIMET MONETARE

 

Neni 445

 

Detyri­mi për të paguar një shumë parash shly­het me vleft­ën e vet nom­i­nale, përveç kur rezul­ton ndryshe nga ligji ose nga kon­tra­ta.

 

Neni 446

 

Detyri­mi mon­e­tar përm­bushet me mon­ed­hën që është në qarkul­lim në shtetin ku bëhet pag­i­mi ose me mon­ed­hën e pran­uar në kon­tratë.

 

Neni 447

 

Kur kred­i­tori ka një llog­a­ri rrjed­hëse në shtetin ku duhet ose mund të bëhet page­sa, deb­itori mund të përm­bushë detyrim­in duke kred­i­tu­ar në këtë llog­a­ri shumën përkatëse, përveç kur kred­i­tori e ka për­jash­tu­ar pagesën në këtë llog­a­ri.

Page­sa quhet e kry­er në momentin e kred­itim­it të saj në llog­a­ri.

 

Neni 448

 

Page­sa kry­het në vend­ba­n­imin e kred­i­torit në datën e pagesës. Kred­i­tori mund të cak­to­jë një vend tjetër bren­da kufi­jve të shtetit ku ka vend­ba­n­imin në kohën e pagim­it ose të lind­jes së detyrim­it.

Neni 449

 

Në rast se pag­i­mi duhet të kry­het në një vend tjetër nga vend­ba­n­i­mi i kred­i­torit në kohën e lind­jes së detyrim­it dhe përm­bush­ja e këtij detyri­mi do të vështirë­so­hej së tepër­mi deb­itori mund të pezul­lo­jë pag­imin derisa kred­i­tori të ketë cak­tu­ar një vend tjetër i cili do të mën­janonte shpen­zimet e tepër­ta.

 

Neni 450

 

Shpër­bli­mi për dëmin e shkak­tu­ar si rrjed­him i vonesës në pag­imin e një shume parash, për­bëhet nga kamatat e arri­ra, prej datës së fil­lim­it të vonesës së deb­itorit, me mon­ed­hën zyrtare të ven­dit ku bëhet pag­i­mi. Përqind­ja e kamatës cak­to­het me ligj.

Në mbarim të çdo viti kamatat e arri­ra i shto­hen shumës së  detyru­ar mbi bazën e të cilës është bërë llog­a­r­it­ja e tyre.

Kama­ta ligjore paguhet pa qenë i detyru­ar kred­i­tori të provo­jë ndon­jë dëm. Kur kred­i­tori provon se ka pësuar një dëm më të madh se kama­ta ligjore, deb­itori dety­ro­het t’i pagua­jë atij pjesën tjetër të dëmit.

 

Neni 451

 

Kur detyri­mi lid­het me page­sen e një shume parash në mon­ed­hë që nuk ka kurs zyr­tar në shtetin ku duhet të kry­het page­sa, deb­itori ka të drejtë të ekzeku­to­jë detyrim­in në mon­ed­hën që ka kurs zyr­tar në shtetin ku duhet të kry­het page­sa, përveç kur në ligj ose në kon­tratë parashiko­het ndryshe.

 

Neni 452

 

Kur detyri­mi lid­het me pagesën e një shume parash në mon­ed­hë të ndryshme nga ajo e ven­dit ku duhet të kry­het page­sa dhe deb­itori pre­tendon se nuk është në gjend­je të shlye­jë detyrim­in në këtë mon­ed­hë, kred­i­tori mund të pra­no­jë shly­er­jen në mon­ed­hën e ven­dit të kry­er­jes së pagesës.

Rreg­ul­li i mësipërm zba­to­het edhe kur deb­itori dety­ro­het të bëjë pagesën me mon­ed­hën e pran­uar në fil­lim.

 

Neni 453

 

Kur detyri­mi duhet të ekzeku­to­het me një mon­ed­hë të ndryshme nga ajo e pran­uar në fil­lim, kon­ver­ti­mi duhet të bëhet me kursin zyr­tar të këm­bim­it të ditës së pagim­it.

 

Neni 454

 

Neni 450 i këtij Kodi nuk i heq të drejtën kred­i­torit që të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit të pësuar nga fak­ti që nga dita e vënies në vonesë të deb­itorit ka pësuar ndryshime kur­si i këm­bim­it të mon­ed­hës që për­cak­to­het në detyrim.

 

 

TITULLI II

 

EKZEKUTIMI DHE SHUARJA E DETYRIMEVE

 

KREU I

 

EKZEKUTIMI I DETYRIMEVE

 

Neni 455

 

Deb­itori dhe kred­i­tori duhet të tre­go­jnë kujdesin e duhur e të jenë të për­pik­të në përm­bush­jen e detyrim­it sipas përm­ba­jt­jes së tij.

Neni 456

 

Detyri­mi për dorëz­imin e një sen­di të cak­tu­ar përm­ban edhe kujdesin që duhet të tre­go­het për rua­jt­jen e tij në dorëz­im.

 

Neni 457

 

Kur objek­ti i detyrim­it është dorëz­i­mi i sendeve të për­cak­tu­ara vetëm në lloj, ato nuk mund të jenë me cilësi më të dobët se sa cilësia mesa­tare.

 

Neni 458

 

Dorëz­i­mi i sendeve bëhet sipas mënyrës së cak­tu­ar në kon­tratë dhe kur kjo nuk është cak­tu­ar bëhet:

a) me dhënien e tyre në dorë per­son­it që ka fitu­ar pronës­inë e tyre ose per­son­it që heq të drej­ta prej tij;

b) me dhënien trans­portue­sit ose postës për t’ia dorëzuar fitue­sit, në vendin e treguar prej tij;

c) me dhënien fitue­sit në dorë ose me dërgim nëpër­m­jet postës

të doku­menteve (fletë ngarkese, dësh­mi depoz­iti­mi) që i japin atij të drejtën e disponim­it të mallit.

 

Neni 459

 

Deb­itori nuk mund të ekzeku­to­jë detyrim­in pjesë-pjesë edhe sikur ai të jetë i pjesëtueshëm, pa pëlqimin e kred­i­torit.

 

 

 

 

Neni 460

 

Detyri­mi mund të ekzeku­to­het edhe nga një per­son i tretë, që nuk është deb­itor, përveç kur kred­i­tori është i intere­suar që ekzeku­ti­mi të bëhet nga deb­itori, ose kur kred­i­torit i është njof­tu­ar kundër­sh­ti­mi i deb­itorit.

 

Ven­di i ekzeku­tim­it të detyru­ar

Neni 461

 

Në rast se ven­di ku duhet të ekzeku­to­het detyri­mi nuk cak­to­het në kon­tratë, nga ligji ose nuk kup­to­het nga vetë natyra e detyrim­it, ekzeku­ti­mi bëhet:

a) për dorëz­imin e një sen­di të palu­a­jt­shëm, në vendin ku ndod­het ai;

b) për sendet që janë të për­cak­tu­ara në mënyrë indi­vid­uale, në vendin ku ndod­heshin kur lin­di detyri­mi;

c) për dorëz­imin e një sen­di të për­cak­tu­ar në lloj dhe në sasi, në vendin ku deb­itori ushtron veprim­tar­inë e tij pro­fe­sion­ale ose në vend­ba­n­imin e tij;

ç) për detyrimet në para, sipas rreg­ullave të për­cak­tu­ara në kre­un V të pjesës IV të këtij Kodi.

 

Neni 462

 

Kred­i­tori nuk mund të dety­ro­het të pra­no­jë një gjë të ndryshme nga sa është për­cak­tu­ar në objek­tin e detyrim­it edhe sikur vlef­ta e gjësë së ofru­ar të jetë më e mad­he.

 

Afati i ekzeku­tim­it të detyrim­it

Neni 463

 

Ekzeku­ti­mi i detyrim­it duhet të bëhet në afatin e cak­tu­ar në kon­tratë. Kur në kon­tratë nuk është cak­tu­ar afat ose ekzeku­ti­mi i detyrim­it është lënë në kërkimin e kred­i­torit, ky mund të kërko­jë ekzeku­timin në çdo kohë dhe deb­itori duhet ta ekzeku­to­jë atë bren­da pesëm­bëd­hjetë ditëve nga dita e kërkim­it.

Neni 464

 

Afati i cak­tu­ar në kon­tratë prezu­mo­het se është cak­tu­ar në dobi të deb­itorit, përveç kur nga vull­neti i palëve ose natyra e detyrim­it del ndryshe.

Ekzeku­ti­mi i detyrim­it para mbarim­it të afatit nuk quhet i pavlef­shëm, përveç kur afati është cak­tu­ar në dobi të kred­i­torit.

 

Neni 465

 

Deb­itori nuk mund të pre­tendo­jë të drejtën e afatit kur:

a) ka fal­i­men­tu­ar;

b) nuk ka dhënë garancitë e prem­tu­ara;

c) garancitë që sig­uro­jnë kred­inë janë pakë­suar për fajin e tij, përveç kur ato mbeten, për­bëjnë ende një sig­uri të mjaftueshme për ekzeku­timin e detyrim­it.

 

 

 

 

 

Ekzeku­ti­mi ndaj kred­i­torit

Neni 466

 

Ekzeku­ti­mi i detyrim­it duhet t’i bëhet vetë kred­i­torit ose për­faqë­sue­sit të vet, ose një per­soni të autor­izuar nga kred­i­tori, nga ligji ose nga gjyka­ta.

Ekzeku­ti­mi i detyrim­it që i bëhet një per­soni që nuk është autor­izuar për ta pran­uar, e shkarkon deb­itorin vetëm në rast se kred­i­tori ka pran­uar më vonë ekzeku­timin, ose vërte­to­het se ka për­fi­tu­ar prej tij.

 

Ekzeku­ti­mi ndaj një të treti

Neni 467

 

Deb­itori që ekzeku­ton një detyrim ndaj një per­soni, i cili sipas rrethanave të padyshim­ta duket se është i autor­izuar ta pra­no­jë atë, shkarko­het nga detyri­mi në qoftë se provon se ka qënë në mirëbes­im.

Per­soni që ka pran­uar ekzeku­timin e detyrim­it, është i detyru­ar t’i kthe­jë kred­i­torit të vërtetë, atë që ka mar­rë nga ekzeku­ti­mi i detyrim­it.

 

Ekzeku­ti­mi ndaj kred­i­torit të pazotë për të vepru­ar

Neni 468

 

Kur ekzeku­ti­mi i detyrim­it i është bërë një kred­i­tori që nuk ka zotësi për të vepru­ar, shkarkon deb­itorin po aq sa ka vaj­tur në dobi të këtij kred­i­tori, ose të për­faqë­sue­sit të tij ligjor.

 

Ekzeku­ti­mi për llog­a­ri të shumë detyrimeve

Neni 469

 

Kur ekzeku­ti­mi kry­het për llog­a­ri të shumë detyrimeve dhe ndaj të njëjtit kred­i­tor, deb­itori mund të për­cak­to­jë në kohën e ekzeku­tim­it se cilin detyrim po ekzeku­ton.

Kur nuk ekzis­ton një për­cak­tim i deb­itorit për rrad­hën e ekzeku­tim­it, në fil­lim ekzeku­to­het detyri­mi që i ka kalu­ar afati, nëse ekzis­to­jnë më shumë të tillë, ekzeku­ti­mi fil­lon nga detyri­mi me vlerë dhe në rast se janë disa të tillë, fil­lon nga më i vjetri dhe kur këta kanë të njëjtën vjetër­si, ekzeku­ti­mi bëhet pro­por­cional­isht.

 

Neni 470

 

Ekzeku­ti­mi në para për llog­a­ri të një detyri­mi të cak­tu­ar, përm­ban në fil­lim shly­er­jen e shpen­z­imeve, pas­taj atë të kamatave të arri­ra dhe pas­taj të vetë detyrim­it e të kamatave të zakon­shme ndaj tij.

Kred­i­tori mund të refu­zo­jë pagesën, në rast se deb­itori gjatë ekzeku­tim­it cak­ton një ren­dit­je tjetër ose mund të mos pra­no­jë shly­er­jen e plotë të vleft­ës së detyrim­it; pa mar­rë edhe kamatat e arri­ra, ato në vazhdimësi si dhe shpen­zimet përkatëse.

 

Neni 471

 

Kred­i­tori mund të mos pra­no­jë ekzeku­timin e detyrim­it për dorëz­imin e një sen­di të ndryshëm nga ai që është për­cak­tu­ar në kon­tratë edhe sikur vlef­ta e sendit të ofru­ar të jetë e barabartë apo më e mad­he.

 

 

Shpen­zimet e ekzeku­tim­it, dëfte­sat përkatëse

Neni 472

 

Shpen­zimet janë në ngarkim të atij që ekzeku­ton detyrim­in, ndër­sa shpen­zimet e dëftesës janë në ngarkim të atij, në favor të të cilit ajo është lëshuar.

 

Neni 473

 

Për çdo pagesë të kry­er në ekzeku­tim të detyrim­it kred­i­tori jep një dëftesë, përveç kur rezul­ton ndryshe nga kon­tra­ta.

Në rast se kred­i­tori disponon një doku­ment nga përm­ba­jt­ja e të cilit rezul­ton detyri­mi, deb­itori që e ka ekzeku­tu­ar atë mund të kërko­jë kthimin ose prish­jen e doku­men­tit, përveç kur kred­i­tori ka intere­sa të arsyeshme për rua­jt­jen e tij dhe me kusht që ai të shëno­jë në doku­ment ekzeku­timin e detyrim­it.

Kur kred­i­tori refu­zon të zba­to­jë detyrim­in sipas para­grafit të mësipërm, deb­itori mund të pezul­lo­jë ekzeku­timin e detyrim­it. Kur kred­i­tori pre­tendon se ka hum­bur dokum­netin dety­ro­het t’i japë deb­itorit një deklaratë me shkrim ku të pra­nohet ekzeku­ti­mi i detyrim­it. Deklara­ta duhet të jetë note­ri­ale kur kërko­het nga ligji.

 

Neni 474

 

Kur page­sat e njël­lo­j­ta për shly­er­jen e detyrim­it duhet të bëhen në mënyrë peri­odike, dëfte­sat e lëshuara për dy page­sa rrad­hazi prezu­mo­jnë kry­er­jen edhe të page­save të mëparëshme.

Dëfte­sa e lëshuar nga kred­i­tori për detyrim­in krye­sor, prezu­mon se janë shly­er gjithash­tu edhe kamatat e shpen­zimet e këtij detyri­mi.

 

Lir­i­mi i sendeve nga garancitë

Neni 475

 

Kred­i­tori që ka pran­uar ekzeku­timin e detyrim­it, duhet të liro­jë sendet nga garancitë reale që janë dhënë për sig­urim­in e ekzeku­tim­it të detyrim­it edhe nga çdo ndal­im tjetër që mund të kufi­zo­jë për­dorim­in e pasurisë.

 

KREU II

 

EFEKTET E MOSEKZEKUTIMIT Të DETYRIMEVE

 

DISPOZITA Të PëRGJITHSHME

 

Neni 476

 

Çdo mangësi në ekzeku­timin e detyrimeve e dety­ron deb­itorin të shpër­ble­jë dëmin që ka pësuar kred­i­tori, përveç kur ai provon se mospërm­bush­ja nuk ka ndod­hur për fajin e tij.

Në këtë rast kred­i­tori ka të drejtë:

a) të kërko­jë ekzeku­timin në natyrë të detyrim­it, veçanër­isht dorëz­imin e sendit ose kry­er­jen e punimeve, si dhe shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar nga vone­sa e ekzeku­tim­it; ose

b) shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar nga mosekzeku­ti­mi i detyrim­it.

 

 

Neni 477

 

Deb­itori që në ekzeku­timin e detyrim­it për­dor punën e të tretëve përgjig­jet për veprimet e tyre, të kry­era me faj, si të ishin të vetat.

 

Neni 478

 

Kur detyri­mi ka lid­hje me veprime që mund të kry­hen edhe nga per­sona të tjerë dhe deb­itori nuk ekzeku­ton detyrim­in, kred­i­tori ka të drejtë të kërko­jë t’i krye­jë ai vetë për llog­a­ri të deb­itorit.

 

Neni 479

 

Çdo mar­rëvesh­je që për­jash­ton ose kufi­zon palët nga përgjegjësia për mosekzeku­timin e detyrimeve është e pavlef­shme.

 

Neni 480

 

Kur ekzeku­ti­mi i detyrim­it bëhet i pamundur për fajin e deb­itorit, kred­i­tori ka të drejtë të kërko­jë prej tij shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar.

Deb­itori është me faj kur, me dash­je ose nga paku­jde­sia, ka kri­juar rrethana që e kanë bërë të pamundur ekzeku­timin ose kur nuk ka mar­rë masa për ta ndalu­ar atë.

 

Vone­sa e deb­itorit

Neni 481

 

Deb­itori që nuk përm­bush një detyrim të kërkueshëm në afatin e cak­tu­ar, quhet se ështe në vonesë (morë), përveç kur mosekzeku­ti­mi është rrjed­him i rrethanave që nuk kanë lid­hje me fajin e deb­itorit.

Deb­itori vihet në vonesë me anë të një njof­ti­mi me shkrim.

Nuk është e nevo­jshme vënia në vonesë kur:

a) deb­itori ka deklaru­ar me shkrim se nuk dësh­i­ron të ekzeku­to­jë detyrim­in;

b) ka kalu­ar afati bren­da të cilit do të ekzeku­to­hej detyri­mi.

Kur deb­itori vdes dhe afati i cak­tu­ar për ekzeku­timin e detyrim­it mbaron pas vdek­jes së tij, trashëgim­tarët e tij quhen se janë në vonesë me mbarim­in e 15 ditëve nga dita e njof­tim­it me shkrim nga kred­i­tori.

c) kur detyri­mi rrjedh nga një akt i paligjshëm.

 

Neni 482

 

Deb­itori që është në vonesë nuk çliro­het nga pamundësia e paprit­ur e përm­bush­jes së detyrim­it, edhe sikur kjo të jetë shkak­tu­ar pa fajin e tij e të kred­i­torit, përveç kur provon se objek­ti i detyrim­it do të ishte shkatëru­ar apo dëm­tu­ar edhe sikur të ishte nën kujdesin e kred­i­torit.

Hum­b­ja ose dëm­ti­mi i një sen­di të mar­rë në menyrë të paligjshme, nuk e shkarkon per­son­in që e ka mar­rë atë nga detyri­mi për të rik­thy­er vleft­ën e tij.

 

 

 

 

Neni 483

 

Dis­poz­i­tat mbi vonesën nuk zba­to­hen për detyrimet që përm­ba­jnë mosveprime. Çdo veprim i kundërt për­bën mospërm­bush­je të detyrim­it.

 

Neni 484

 

Kred­i­tori mund të mos pra­no­jë ofer­tën e deb­itorit që është me vonesë për ekzeku­timin e detyrim­it, në rast se ajo nuk përm­ban edhe shpër­blim­in e dëmit të pësuar dhe shpen­zimet e bëra gjatë vonesës, ose kur kred­i­tori për shkak të vonesës së deb­itorit nuk ka interes për ekzeku­timin e detyrim­it.

 

Neni 485

 

Deb­itori që ka një kre­di të kërkueshme ndaj kred­i­torit të tij, mund të pezul­lo­jë zba­timin e detyrim­it deri në pagesën e kre­disë, me kusht që ndër­m­jet kre­disë dhe detyrim­it të ketë lid­hje të mjaftueshme, siç mund të jetë ndër të tjera, qënia e një rapor­ti të vetëm juridik ose të mar­rëd­hënieve që palët kanë patur rreg­ull­isht.

Pezul­li­mi i ekzeku­tim­it të detyrim­it nuk mund të kërko­het kur:

a) ekzeku­ti­mi i detyrim­it nga pala tjetër bëhet i pamundur për shkak të vonesës së kred­i­torit, ose është i pamundur në mënyrë të përherëshme;

b) kre­dia e palës tjetër është e pasekuestrueshme.

 

Neni 486

 

Dëmi që duhet të shpër­ble­het nga deb­itori për mosekzeku­timin e detyrim­it për­bëhet nga të gjitha hum­b­jet e pësuara nga pakësi­mi i pasurisë, si dhe fiti­mi që mund të nxir­rej në kushtet e zakon­shme të tregut (fiti­mi i munguar). Bëjnë pjesë në shpër­blim­in për riparim­in e dëmit edhe shpen­zimet e arsyeshme e të nevo­jshme për të paran­dalu­ar ose për të pakë­suar dëmin, që kanë lid­hje me rrethanat mbi të cilat bazo­het përgjegjësia e palës, shpen­zimet e arsyeshme e të nevo­jshme për të për­cak­tu­ar dëmin dhe përgjegjës­inë, si dhe ato që janë nevo­ji­tur për të gje­tur një zgjid­hje jashtë gjyqë­sore të përm­bush­jes së detyrim­it.

 

Neni 487

 

Në kon­tratë me detyrime të dyan­shme, palët duhet të ekzeku­to­jnë detyrim­in e tyre në të njëjtën kohë, përveç kur nga kon­tra­ta ose nga natyra e detyrim­it del se njëra palë duhet të ekzeku­to­jë detyrim­in e saj më parë se tje­tra.

 

Neni 488

 

Kur në një kon­tratë me detyrime të dyan­shme, ekzeku­ti­mi i detyrim­it të një pale është bërë i pamundur pa fajin e asnjërës palë, secila prej tyre nuk ka të drejtë të kërko­jë nga tje­tra ekzeku­timin e detyrim­it ose shpër­blim­in e dëmit, përveç kur në ligj ose në kon­tratë është parashikuar ndryshe. Secila nga palët ka të drejtë të kërko­jë nga pala tjetër që t’i kthe­jë atë që është dhënë për ekzeku­timin e detyrim­it.

 

 

 

 

Neni 489

 

Në qoftë se në një kon­tratë me detyrime të dyan­shme, ekzeku­ti­mi i detyrim­it të njërës palë është bërë i pamundur, për shkak se pala tjetër ka rënë në paaftësi paguese, ose ka fal­i­men­tu­ar ose për ndon­jë rrethanë tjetër të ndod­hur për faj të saj, pala tjetër ka të drejtë të mos zba­to­jë detyrimet e veta, derisa t’i garan­to­het ekzeku­ti­mi i detyrim­it në dobi të saj, ose të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar nga mosekzeku­ti­mi i kon­tratës.

 

Neni 490

 

Kur është ven­do­sur që kred­i­torit t’i paguhet shpër­bli­mi për mosekzeku­timin e detyrim­it ose për ekzeku­timin me vonesë të tij, gjyka­ta duke mar­rë parasysh gjend­jen pasurore të deb­itorit, mund të cak­to­jë një afat tjetër për pag­imin e këtij shpër­bli­mi, ose të lejo­jë që të paguhet me këste.

 

Vone­sa e kred­i­torit

Neni 491

 

Kred­i­tori është në vonesë kur pa ndon­jë shkak të ligjshëm nuk pra­non ekzeku­timin e detyrim­it nga ana e deb­itorit, ose që për shkak të rrethanave të kri­juara me faj prej tij, nuk përm­bush detyrim­in ndaj deb­itorit, pa të cilin ky nuk mund të ekzeku­to­jë detyrim­in e tij.

 

Neni 492

 

Kur kred­i­tori është në vonesë, deb­itori ka të drejtë të kërko­jë shpër­blim­in e dëmit të shkak­tu­ar prej saj dhe liro­het nga përgjegjësia në rast se më vonë ekzeku­ti­mi i detyrim­it të tij bëhet i pamundur, përveç kur pamundësia e ekzeku­tim­it ndodh për fajin e tij.

Në detyrimet në para, kur kred­i­tori është në vonesë, deb­itori nuk paguan kamatë.

 

Neni 493

 

Kur dëmi i ard­hur nga mosekzeku­ti­mi i detyrim­it është shkak­tu­ar ose është shtu­ar edhe nga veprimet ose mosveprimet me faj të kred­i­torit, ose kur ky nuk ka treguar kujdesin e duhur për pakësimin e këtij dëmi, gjyka­ta sipas rastit mund të pakë­so­jë shumën e shpër­blim­it të dëmit ose të shkarko­jë kre­jtë­sisht deb­itorin nga detyri­mi për shpër­blim­in e tij.

 

Neni 494

 

Kred­i­tori gjatë vonesës së tij nuk mund të kërko­jë mar­rjen e masave për një ekzeku­tim të detyru­ar.

 

Neni 495

 

Kur kred­i­tori është në vonesë ose nuk gjen­det, deb­itori ka të drejtë të ekzeku­to­jë detyrim­in duke e depoz­i­tu­ar sendin në një per­son që ushtron veprim­tari depoz­iti­mi ose në një vend që cak­to­het nga gjyka­ta e ven­dit të ekzeku­tim­it të detyrim­it. Kur objekt i detyrim­it janë para, letra ose doku­mente me vleftë ose sende të çmueshme, depoz­i­to­hen në bankë.

Me depoz­itimin ndër­pritet kama­ta.

Në rastet kur depoz­iti­mi kërkon shpen­z­ime të mëd­ha, bëhet me vështirësi ose sen­di që vihet në depoz­itë prishet shpe­jt ose për vetë natyrën e tij, nuk mund të lihet në depoz­itë, deb­itori, pasi të ketë lajmëru­ar kred­i­torin, kërkon nga gjyka­ta që të lejo­het të shesë sendin e mësipërm dhe vleft­ën e nxjer­rë nga shit­ja ta depoz­i­to­jë në bankën e shtetit në emër të kred­i­torit.

Kur deb­itori tërheq sendin e depoz­i­tu­ar para se të jetë pran­uar nga kred­i­tori, depoz­iti­mi quhet se nuk është bërë.

Depoz­itue­si i dorë­zon sendin kred­i­torit vetëm pasi ky të ketë shly­er të gjitha shpen­zimet për ekzeku­timin e detyrim­it.