Konventa Nr. 138 e ILO‑s në lidhje me Moshën minimale për Pranimin në Punë

Kon­fer­en­ca e Përgjithshme e Orga­ni­za­tës Ndërkom­bëtare të Punës — ILO

E ven­do­sur në Gjen­eve nga struk­tu­ra udhëhe­qëse e Orga­ni­za­tës Ndërkom­bëtare të Punës të mbled­hur në sesion­in e tyre më 6 qer­shor 1973 dhe e ven­do­sur me rastin e mira­tim­it të propoz­imeve të cak­tu­ara në lid­hje me moshën min­i­male për punësim e cila është pika e katërt në axhendën e sesion­it:

duke për­men­dur ter­mat si: Mosha min­i­male për indus­trinë — kon­ven­ta e vitit 1919, mosha min­i­male – kon­ven­ta e vitit 1920, Mosha min­i­male për agrikul­turë – kon­ven­ta 1921, Mosha min­i­nale — kon­ven­ta 1921, Mosha minimale.për punësimi­in jo indus­tri­al – kon­ven­ta 1932, dhe të gjitha këto të për­mirë­suara në vitet 1936, 1937, 1959, 1965, dhe

duke kon­sideru­ar se ka ard­hur koha për të ven­do­sur një instru­ment të përgjithshëm në lid­hje me sub­jek­tet të cilat grad­u­al­isht do të zëvendë­sonin parashikimet ekzistuese në lid­hje me sek­torët ekonomikë me qël­lim eli­m­in­imin e abuzim­it të fëmi­jës, kanë ven­do­sur që këto propoz­ime të mar­rin for­mën e kon­ven­tës ndërkom­bëtare, mira­ton në 26 qer­shor 1973 kon­ven­tën pasuese, e cila mund të cito­het si kon­ven­ta mbi moshën min­i­male.

Neni 1

Çdo anë­tar për të cilën kjo kon­ven­të është në fuqi dety­ro­het që të ndjekë një pro­gram kom­bë­tar i for­muar të sig­uro­jë ndal­im­in efek­tiv të abuzim­it të fëmi­jës dhe të rrisë moshën min­i­male për pran­im në punë apo në një niv­el të për­sh­tat­shëm me zhvil­lim­in e plotë men­tal dhe fizik të të riut.

Neni 2

1. Çdo shtet anë­tar që rat­i­fikon këtë kon­vente do të depoz­i­to­jë një deklaratë në kohën e rat­i­fikimin, mbi moshën min­i­male për pran­im në punë apo të puno­jë bren­da ter­ri­torit. Për pikat e nen­it 4 — 8 të kon­ven­tës për moshën min­i­male nuk do të lejo­het punësi­mi në çfarë­do insti­tu­cioni.

2. Çdo shtet anë­tar i cili ka rat­i­fikuar këtë kon­ven­të mund të infor­mo­jë drej­torin e përgjithshëm të zyrës ndërkom­bëtare të punës me anë të deklaratave të mëte­jme në të cilat për­mendet mosha min­i­male për punësim.

3. Mosha min­i­male e për­men­dur në para­grafin 1 të këtij neni, nuk do të jetë më e ulët se ajo e mbarim­it të arsimim­it të detyru­ar dhe në asnjë rast nuk duhet të jetë nën moshën 15 vjeç.

4. Në lid­hje me parimet e para­grafit 3 të këtij neni, shteti anë­tar, ekono­mia e të cilit është e dobët nga ana e zhvil­lim­it mundet pas kon­sul­tim­it me orga­ni­zatat e punëd­hënësve dhe punë­torëve, atje ku ekzis­to­jnë, do të ven­dosin një moshë min­i­male prej 14 vjeç.

5. Çdo anë­tar i cili ka për­cak­tu­ar moshën 14 vjeç në lid­hje me parashikimet e para­grafit të mësipërm do të përf­shi­jë në raportet e tij në lid­hje me zba­timin e kon­ven­tës të për­men­dur në nenin 22 të Aktit Themelor të Orga­ni­za­tës Ndërkom­bëtare të Punës një vendim.

- mbi arsyet për këtë për­cak­tim;

- vull­netin e të drejtën së shpre­hur për tu ndih­muar në lid­hje me parimet e parashikuara.

Neni 3

1. Mosha min­i­male për pran­im në çfarë­do pune, e cila nga natyra e vet apo kushtet në të cilat kry­het e dëm­ton shën­detin apo moralin e të rin­jve nuk do të jetë më e ulët se 18 vjeç.

2. Tipet e punësim­it për të cilat refer­on para­grafi 1 i këtij neni të për­cak­to­hen sipas ligjit apo rreg­ullave të organ­eve kom­pe­tente, pas kon­sul­tim­it me orga­ni­zatat e punëd­hënësve dhe punë­mar­rësve.

3. Në mbështet­je të parashikim­it të para­grafit 1 të këtij neni, lig­jet apo organet kom­pe­tente munden pas kon­sul­tim­it të autor­i­zo­jnë punësimin që nga mosha 16 me kusht që mirëqe­nia e të riut të mbro­het dhe në rastet kur të rin­jtë dispono­jnë infor­ma­cionet e duhu­ra dhe për­gatit­jet pro­fe­sion­ale në degët përkatëse.

Neni 4

1. Kur duhet organet kom­pe­tente pas kon­sul­tim­it mund të për­jash­to­jnë nga apliki­mi kat­e­goritë e punësim­it në paj­tim me të gjitha prob­lemet speci­fike dhe sub­stan­ciale që mund të lindin.

2. Çdo shtet anë­tar që rat­i­fikon kon­ven­tën do të për­mendë në raportet e tij të para në zba­timin e kon­ven­tës sipas nen­it 22 të Aktit Themelor të Orga­ni­za­tës Ndërkom­bëtare të Punës çdo kategor,i e cila mund të mos jetë përf­shirë në para­grafin 1 duke dhënë arsyet dhe do të për­mendë në raportet e tij raportet e ligjit dhe prak­tikës në për­puth­je me kat­e­goritë e për­jash­tu­ara.

3. Punësi­mi apo puna e mbu­lu­ar nga neni 3 i kësaj kon­vente nuk do të për­jash­to­het nga apliki­mi i kësaj kon­vente në lid­hje me këtë nen

Neni 5

1. Shteti anë­tar, ekono­mia dhe kushtet admin­is­tra­tive të të cilit nuk janë të zhvil­lu­ara sa duhet pas kon­sul­tim­it me organet përkatëse fil­lim­isht mund të kufi­zo­jë aplikimin e kon­ven­tës

2.Çdo shtet anë­tar që zba­ton para­grafin 1 do të për­cak­to­jë me anë të deklaratës në lid­hje me rat­i­fikimin e tij, degët e aktiviteteve ekonomike apo tipet e veprimeve të mar­ra me të cilat do të zba­to­jë parashikimet e kon­ven­tës.

3. Parimet e kon­ven­tës do të jenë të zbat­ueshme si min­i­male për rastet e pra­nim­it në miniera, fab­ri­ka, elek­tri­fikim, ndër­tim, gaz dhe ujë, shër­bimet shëndetësore,transport, depo, komu­nika­cion, plan­tazhe dhe veprim­tar­itë e tjera agrikul­tur­ore duke për­jash­tu­ar punët në pronat famil­jare për qël­lime kon­su­mi per­son­al.

4. Çdo Shtet anë­tar i cili ka kufizuar zba­timin e kon­ven­tës sipas këtij neni duhet që:

a. të tre­go­jë në raportet e tij sipas nen­it 22 të Aktit Themelor të Orga­ni­za­tës Ndërkom­bëtare të Punës, poz­i­tat e tij të përgjithshme sipas punësim­it të të rin­jve apo fëmi­jëve në degët e aktiviteteve, të cilat janë të për­jash­tu­ara nga zba­ti­mi i kon­ven­tës dhe çdo zhvil­lim të bërë në drej­tim të zba­tim­it të mëte­jshëm të parimeve të kon­ven­tës;

b. mundet që në çdo kohë të zgjero­jë fushën e aplikim­it me anë të deklarimeve ndaj drej­torit të përgjithshëm të zyrës ndërkom­bëtare të punës.

Neni 6

Kjo kon­ven­të nuk do të apliko­het ndaj punës së bërë nga fëmi­jët apo të rin­jtë në shkol­lë, edukimet pro­fe­sion­ale apo teknike, apo insti­tu­cione të tjera për­gatitëse, apo punës së bërë nga fëmi­jët nën 14 vjeç kur ajo bëhet në ako­rdim me kushtet e për­shkru­ara nga organet kom­pe­tente pas kon­sul­tim­it me organet përkatëse dhe kur kjo punë është pjesë:

a. kurs i edukim­it apo për­gati­jt­jes për të cilën shkol­la apo insti­tu­cionit përkatës është parim­isht përgjegjës;

b. e pro­gramit të ushtrim­it i cili është tërë­sisht apo pjesër­isht i aprovuar nga organet kom­pe­tente, apo

c. pro­gra­mi i ori­en­tim­it i për­gat­i­tur për të lehtë­suar zgjid­hjen e drej­tim­it.

Neni 7

1. Lig­jet kom­bëtare apo rreg­ul­lat mund të lejo­jnë punësimin e per­son­ave 13 dhe 15 vjeç në punët e lehta si:

a. të cilat nuk janë të dëmshme për shën­detin apo zhvil­lim­in e tyre;

b. jo aq sa pen­go­jnë vijimin e shkol­lim­it, pjesë­mar­rjen në ori­en­timin e tyre pro­fe­sion­al apo pro­gram­et e ndryshme të mirat­u­ara nga organet kom­pe­tente apo kapaciteti i tyre për të për­fi­tu­ar nga udhëzimet.

2. Lig­jet kom­bëtare duhet gjithash­tu të lejo­jnë punësimin e per­son­ave që janë nën moshën15 vjeç, por të cilët ende nuk kanë për­fun­d­uar shkol­lim­in e tyre të detyrueshëm, i cili përm­bush kërke­sat e për­men­dura në nën­para­grafin a) dhe b) të para­grafit 1 të këtij neni.

3. Organet kom­pe­tente do të për­cak­to­jnë aktivitetet në të cilat punësi­mi mund të lejo­het nën para­grafi 1 dhe 2 të nen­it dhe do të për­shkru­a­jë num­rin e orëve si dhe kushtet, në të cilat punësi­mi mund të kry­het.

4. Në mospa­j­tim me parashikimet e para­grafit 1 dhe 2 të këtij neni, Shteti anë­tar i cili mbështetet në parashikimet e para­grafit 4 të nen­it 2 mundet që përderisa të vazh­do­jë të zevendë­so­jë moshat 12 dhe 14 për moshat 13 dhe 15 të para­grafit 1 dhe moshën 14 për atë 15 në para­graf 2 të këtij neni.

Neni 8

1. Pas kon­sul­tim­it me organet përkatëse, organet kom­pe­tente mundet, me lejimet në raste indi­vid­uale, të lejo­jnë për­jash­timet nga ndal­i­mi i punësim­it të për­cat­u­ar në Nenin 2 të kësaj kon­vente, për qël­lime si pjesë­mar­r­ja nëe çfaq­je artis­tike.

2. Lejon dhe pra­non se do të shkur­to­jë orët gjatë të cilave dhe të për­shkru­a­jë kushtet në të cilat punësi­mi është lejuar.

Neni 9

1. Të gjitha masat e nevo­jshme, duke përf­shirë parimet dhe dënimet përkatëse do të mer­ren nga organet kom­pe­tente për të sig­u­ru­ar zba­timin e parimeve të kon­ven­tës.

2. Lig­jet kom­bëtare, rreg­ul­lat apo organet kom­pe­tente do të për­cak­to­jnë per­son­at përgjegjës për shtrir­jen me pro­vi­sionet duke i kon­tribuar kon­ven­tës.

3. Lig­jet kom­bëtare, rreg­ul­lat apo organet kope­tente do të për­shkru­a­jnë regjis­trat apo doku­muntat të cilat do të mba­hen dhe dispono­hen nga punëd­hënësi, rregjis­tra të tillë do të përm­ba­jnë emrat dhe moshat, datëlind­jet e per­son­ave të cilët ai i ka punë­suar dhe të cilët janë nën moshën 18 vjeç.

Neni 10

1. Kjo kon­vente do të revi­zo­jë mbi ter­ma të cak­tu­ar në nëni­ti­t­ull.

2. Hyr­ja në fuqi e kon­ven­tës nuk do të ndrysho­jë moshën min­i­male ndaj rat­i­fikimeve të mëte­jshme.

3. Mosha min­i­male për ekonom­inë indus­tri­ale e vitit 1919, 1920,dhe për agrikul­turë e vitit 1921, dhe do të ndalo­jë rat­i­fikimin e mëte­jshëm, atëhere kur shtetet palët e deklaro­jnë këtë gjatë rat­i­fikim­it apo gjatë depoz­itim­it të deklaratës pranë Drej­torit të Përgjithshëm të Zyrës Ndërkom­bëtare të Punës.

4. Kur detyrimet ndaj kon­ven­tës janë pran­uar:

a. nga shteti anë­tar i cili është pjesë e kon­ven­tës së rishqyr­tu­ar të moshës min­i­male indus­tri­ale dhe moshës min­i­male jo më pak se 15 vjec të parashikuar sipas nen­it 5, do të mund të denon­co­jë në mënyrë të men­jëher­shme kon­ven­tën;

b. në për­puth­je me punësimin jo indus­tri­al, punësi­mi si i për­shkru­ar në moshën min­i­male për punësim jo indus­tri­al, e vitit 1932 nga shteti anë­tar që është pjesë e kon­ven­tës, do të mund të denon­co­jë në mënyrë të men­jëher­shme kon­ven­tën;

c. në paj­tim me punësimin jo indus­tri­al si të për­shkru­ar në kon­ven­tën e rishqyr­tu­ar për moshën min­i­male të punësim­it join­dus­tri­al — dhe moshës min­i­male jo me pak se 15 të për­men­dur në nenin 2, do të mund të denon­co­jë në mënyrë të men­jëher­shme kon­ven­tën;

d. në për­puth­je me punësimin bregde­tar, nga shteti anë­tar që është pjesë e kon­ven­tës për moshën min­i­male, të rishqyr­tu­ar në vitin 1936 dhe me moshën min­i­male jo më pak se 15 të për­men­dur në nenin. 2, dhe shteti anë­tar zba­ton nenin 3, që vlen për punësimin bregde­tar, kjo do të mund të denon­co­jë në mënyrë të men­jëher­shme;

e. në paj­tim me punësimin në peshkim bregde­tar nga anë­tari që është pjesë e kon­ven­tës për moshën min­i­male, të vitit 1959 dhe në një moshë min­i­mamel jo më pak se 15 të për­men­dur në nenin 2 apo shteti anë­tar për­cak­ton se neni 3 vlen për punësimin bregde­tar, kjo do të përf­shi­jë denoncimin në mënyrë të men­jëher­shme kon­ven­tën

f. nga anë­tari që është pjesë e kon­ven­tës për moshën min­i­male për punën nën­tokë­sore, të vitit 1965 dhe moshën min­i­male jo më pak se 15 të për­cak­tu­ar sipas kon­ven­tës e refer­u­ar nga neni 2 apo shtet anë­tar për­cak­ton se një moshë e tillë përkon me punën nën­tokë­sore në për­puth­je me nenin 3, kjo do të përf­shi­jë denoncimin në mënyrë të men­jëher­shme kon­ven­tën, nëse dhe atëherë kur kjo kon­ven­të hyn në fuqi.

5. Pra­n­i­mi i detyrimeve ndaj kon­ven­tës do të:

a. përf­shi­jë denoncimin e kon­ven­tës për moshën min­i­male indus­tri­ale të vitit 1919 në mbështet­je me nenin 12

b. në mbështet­je me agrikul­turën do të përf­shi­jë denoncimin e kon­ven­tës për moshën min­i­male të vitit 1921, në për­puth­je me nenin 9

c. në për­puth­je me punësimin në bregdet do të përf­shi­jë denocimin e kon­ven­tës për moshë min­i­male të vitit 1920, në për­puth­je me nenin 10 si dhe të kon­ven­tës për moshën min­i­male, të vitit 1921, në për­puth­je me nenin12, nëse dhe atëhere kur kjo kon­ven­të hyn në fuqi.